Setirizin dihidroklorür içeren ağızda dağılan tablet formülasyonlarının geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FARMASÖTİK TEKNOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA KAYA
Danışman: Ayhan SAVAŞER
Özet:Amaç: Bu çalışmada Türkiye'de müstahzarı bulunmayan setirizin dihidroklorür içeren ağızda dağılan tablet formülasyonunun geliştirilmesi, uygun yardımcı madde kombinasyonlarının belirlenmesi, optimize edilmiş bir formülasyon geliştirilmesi ve elde edilecek formülasyonun yeterli mekanik dayanım gösteren, endüstriyel ölçekte üretilebilir, tekrarlanabilir, üretim maliyeti azaltılarak ekonomik ve kolay uygulanabilir bir potansiyel ürün adayı olması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma setirizin dihidroklorürün ağızda dağılan tablet formunda Türkiye pazarı ve literatürü açısından sistematik olarak ele alındığı ilk çalışmalardan biridir. Çalışmada, hızlı dağılma süresi ile yüksek mekanik dayanımın aynı formülasyonda dengelenmesine yönelik özgün yardımcı madde kombinasyonları ve optimizasyon yaklaşımı ortaya konulmaktadır. Ayrıca laboratuvar ölçeğinde elde edilen bulguların endüstriyel üretime uyarlanabilirliği ve maliyet etkinliği birlikte değerlendirilerek akademik çalışmaların ürün geliştirme sürecine doğrudan aktarılmasına yönelik yenilikçi bir model sunulmaktadır. Bu kapsamda setirizin dihidroklorür içeren ağızda dağılan tablet formülasyonlarının geliştirilmesi amacıyla ön formülasyon çalışmaları yürütülmüştür. Tabletler doğrudan basım yöntemi kullanılarak basılmıştır. Ön formülasyon çalışmaları neticesinde elde edilen veriler kapsamında yeni formülasyonlar geliştirilmiştir. Etken maddenin fizikokimyasal özellikleri değerlendirilerek ağızda dağılan tablet formülasyonlarına uygun yardımcı maddeler seçilmiş ve farklı yardımcı madde kombinasyonları denenerek optimum formülasyona ulaşılmıştır. Bulgular: Ön formülasyon çalışmalarında belirlenen miktarlarda yardımcı maddeler sabit tutulmuş sadece süper dağıtıcılar farklı kullanılmıştır. Krospovidon ile yapılan formülasyonlar en az ufalanma-aşınma değerini vermiştir. Aynı durum formülasyon çalışmalarında da yaşanmıştır. Bu durum ufalanma-aşınma üzerinde süper dağıtıcıların etkisini ortaya koymaktadır. Dağılmayı artırmak için formülasyona suda çözünmeyen mikrokristalin selüloz yerine suda çözünen spreyle kurutulmuş laktoz eklendiğinde aynı şekilde ufalanma-aşınma değeri yüksek, akış özelliği iyi ancak zor baskı alan tabletler elde edilmiştir. Mannitol miktarı artırılıp dağılama süresi kısaltılacağı düşünülerek yeni bir formülasyon hazırlanmış; dayanıksız, ufalanma-aşınma değeri yüksek tabletler elde edilmiştir bunun neticesinde tablette mikrokristalin selüloz miktarının belli oranda tutulması gerektiği sonucuna varılmıştır. Mikrokristalin selüloz ve spreyle kurutulmuş laktozun birlikte kullanıldığında sinerjik etki gösterebileceği düşünülerek 1:1, 1:3, 3:1 oranlarda kullanıldıkları yeni formülasyonlar hazırlanmış ve 3:1 oranında mikrokristalin selüloz ve spreyle kurutulmuş laktoz kullanılarak hazırlanan formülasyon optimum formülasyon olarak seçilmiştir. Dağılma süresi, basılabilirlik ve akışkanlık olarak en iyi tabletler üretilmiş, tabletler kolayca baskı alabilmiş böylelikle aynı miktar tozdan en fazla tablet optimum formülasyonda üretilmiştir. Sonuç: Ekonomik, etkin, hızlı dağılan ve yeterli mekanik dayanıklılığa sahip setirizin dihidroklorür içeren ağızda dağılan tablet formülasyonu üretilmiştir.