KBRN olaylarının sağlık yönetiminde aile hekimlerinin yeri ve yaklaşımları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF KURT
Danışman: Tarık Eren YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer tehdit ve tehlikelerin insan, doğa ya da teknoloji kaynaklı kasten veya kazayla kontrolsüz yayılması sonucu KBRN olayları meydana gelir. Bir afet ve acil durum sebebi olarak KBRN olaylarına karşı dirençlilik, toplum temelli ve sağlık kurumlarının tüm kademelerine yayıldığı müddetçe başarılı olabilecektir. Aile hekimleri halkın sağlık hizmetleriyle ilk temas noktası olarak bu noktada kilit rol üstlenebilir. Bu çalışmayla gelecekte birinci basamak sağlık kurumlarında uzman doktor olarak görev alacak olan aile hekimliği asistan doktorlarının KBRN kaynaklı olaylar hakkındaki bilgi düzeyleri, risk değerlendirmeleri, süreçte sağlık hizmetlerinde oynayabilecekleri rollere ilişkin düşüncelerinin saptanması, mevcut hazırlık-bilgi düzeylerine ilişkin kanaatleri ve eğitim isteklerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca bu çalışma ile aile hekimlerinde bu konuya ilişkin farkındalık oluşturulması, hekimlerin bu alanda faaliyet ve etkinliğinin artırılması hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız çok merkezli, kesitsel tipte analitik bir çalışmadır. Araştırma evrenini tüm Türkiye'de aile hekimliği kliniklerinde uzmanlık eğitimi almakta olan hekimler oluşturmaktadır. Çalışmada araştırmacılar tarafından hazırlanan anket formu kullanılmış ve form çevrimiçi platformlarda katılımcılara ulaştırılmıştır. Formlara yanıt alımına Ocak 2022'de başlanmış, yeterli kişi sayısına ulaşılmasıyla Nisan 2022'de veri girişi tamamlanmıştır. Araştırmaya toplamda 447 aile hekimliği asistanı katılmış, bu kişilerden 3'ü red/ hatalı doldurma nedeniyle çalışma dışı bırakılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS.23 programı kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların 160'ı (%36,0) erkek, 284'ü (%64,0) kadın hekim olup, bunların 117'si (%26,4) SAHU, 327'si (%73,6) ise tam zamanlı aile hekimliği asistanıdır. Hekimlerin bilgi ve hazırlık düzeylerini nasıl değerlendirdiklerine ilişkin sorularda %91,7'sı bilgi düzeylerini, %95,7'si ise hazırlık düzeylerini "çok az" veya "az" şeklinde değerlendirmiştir. Katılımcılardan hiçbiri "çok yeterli" yanıtı xi vermemiştir. Hekimlerin %77,2'si KBRN olaylarında aile hekimlerinin rolü olması gerektiğini düşünmektedir. Gelecek 5 yıl içindeki olası bir KBRN olayı için hekimler biyolojik olayları en yüksek riskli, nükleer olayları ise en düşük riskli olarak değerlendirmiştir. Daha önce KBRN eğitimi aldığını belirten hekimlerin oranı %17,8 (n=79) olarak bulunmuştur. Hekimlerin %59'u daha önce hastane/ASM'lerinde KBRN tatbikatının yapılmadığını belirtirken, tatbikata katılanlar ise %0,9 (n=4) olarak tespit edilmiştir. Hekimlerin, %89,9'u KBRN olaylarında sağlık yönetimi üzerine eğitim almak isterken; %80,2'si de eğitimlerin uzmanlık müfredatına dâhil edilmesini istemektedir. Daha önce KBRN eğitimi almamış grupta eğitim alma isteği daha yüksek bulunmuştur. Eğitim alanlarda bilgi düzeyi puanı yüksekken, yaklaşım ve risk değerlendirme puanları ile anlamlı ilişki saptanmamıştır. Katılımcıların bir KBRN olayı sonrası gelişebilecek semptomlara ilişkin bilgi düzeyi yüksektir. Kurumlarının çevresindeki KBRN riskleri farkındalık durumu sorulduğunda hekimlerin %79,3'ü farkında olmadıklarını belirtmiştir. Sonuç: Çalışmamızda aile hekimliği asistanlarının KBRN bilgi düzeyi, olaylara ilişkin risk değerlendirmeleri, çevresel risklere olan farkındalığının beklenenden daha düşük olduğu ve hekimlerin bilgi-hazırlık düzeyi kanaatlerinin de genel olarak yetersiz olarak belirtildiği tespit edildi. Ayrıca hastane/ASM'lerinde yeterli KBRN eğitim ve tatbikatlarının olmadığı saptandı. Eğitim alanlarda ise risk değerlendirme ve yaklaşım puanlarının etkilenmediği saptandı. Bu da eğitimlerin teorikte kaldığını gösterdi ve pratiğe entegre edilmesi ihtiyacını ortaya koydu. Tüm bunlara rağmen hekimlerin büyük çoğunluğu KBRN olaylarının sağlık yönetiminde aile hekimlerinin rolünün olması gerektiğini belirtti ve uzmanlık müfredatı da dâhil olmak üzere eğitimler için olumlu görüş bildirdi. Aile hekimlerinin olaylara ilişkin bilgi düzeyi, hazırlık ve farkındalığının yükseltilmesi için gerekli eğitimler düzenli olarak planlanmalı, bunlar uzmanlık eğitim programı içerisinde de yer almalıdır. Bunun yanında hekimler, gelecekte aile sağlığı merkezlerinde olayların sağlık yönetimine ilişkin tüm süreçlerde aktif rol alabilmeleri için ilgili sağlık politikalarına dâhil edilmeli, fiziki ekipmanlar dâhil olmak üzere ihtiyaçlar ve kaynaklar saptanarak bunlar karşılanmalıdır. Anahtar Kelimeler: Afet ve acil durum, KBRN, Aile Hekimliği, KBRN Eğitimi, KBRN Sağlık Yönetimi