Kimyasal savaş ajanı olarak kullanılan klora maruz kalan insan bronşiyal epitel hücrelerinde antioksidanların profilaktik ve terapötik etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TIBBİ KBRN ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BENGÜ MUTLU SARIÇİÇEK
Danışman: Levent KENAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Klor (Cl₂), kimyasal tehdit potansiyeli ve endüstriyel kullanımının yaygınlığı nedeniyle önemli bir KBRN ajanıdır. İnhalasyon yoluyla alınan Cl₂, su ile hızla reaksiyona girerek hipokloröz asit (HOCl) ve hidroklorik asit (HCl) oluşturur. HCl, daha baskın olan korozif etkisiyle, HOCl ise daha baskın olan oksidan etkisiyle solunum epiteli hücrelerinde belirgin hücresel hasara yol açar. Bu çalışmada, insan bronşiyal epitel hücrelerinde (BEAS-2B) HOCl ile oluşturulan akut oksidatif stres modelinde gelişen apoptotik yanıtın moleküler mekanizmalarının ortaya konulması ve antioksidan ajan olarak N-asetilsistein (NAC) ve kuersetinin profilaktik ve terapötik etkilerinin karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. BEAS-2B hücre hattında HOCl maruziyeti sonrasında inflamatuar yanıt IL-1β ve IL-6 gen ekspresyon düzeyleri üzerinden, apoptotik yanıt ise BAX, BCL-2, BAX/BCL-2 oranı ve KASPAZ-3 gen ekspresyon düzeyleri üzerinden değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, HOCl maruziyetinin proinflamatuvar sitokinlerden IL-6 ve IL-1β ekspresyonunu anlamlı düzeyde artırdığını göstermiştir. Hem profilaktik hem de terapötik NAC uygulaması, inflamatuvar yanıtı baskılayarak IL-6 ve IL-1β gen ekspresyon düzeylerini azaltmıştır; bu da redoks dengesinin yeniden kurulmasının NF-κB aktivasyonunu dolaylı biçimde inhibe ettiğini düşündürmüştür. Profilaktik ve terapötik kuersetin uygulamasında ise, inflamatuvar belirteçlerdeki artış NAC'e göre daha sınırlı olsa da anlamlı düzeyde azalmıştır. Elde edilen sonuçlar, HOCl maruziyetinin BAX ve KASPAZ-3 ekspresyonlarını anlamlı düzeyde artırdığını, anti-apoptotik BCL-2 ekspresyonunu baskıladığını ve BAX/BCL-2 oranını artırdığını, yani esas olarak mitokondriyal (intrinsik) yolak üzerinden apoptozisin tetiklendiğini göstermiştir. Hem profilaktik hem de terapötik NAC uygulaması BAX/BCL-2 oranını ve KASPAZ-3 ekspresyonunu anlamlı şekilde azaltmıştır, ama bu etki terapötik grupta daha baskındır. Profilaktik ve terapötik kuersetin uygulaması ise, apoptotik belirteçlerde azalma sağlasa da, bu etki NAC'e kıyasla daha sınırlıdır. Sonuç olarak, bu çalışma klor inhalasyonunda ortaya çıkan akciğer hasarında oksidatif stres, apoptozis ve inflamasyonun birbirini tetikleyen süreçler olduğunu; NAC ve kuersetinin profilaktik ve terapötik etkinliklerinin olduğunu göstermektedir.