Yatarak tedavi gören metamfetamin kullanım bozukluğu olan bireylerde relaps riskinin afektif labilite, aleksitimi ve davranışsal inhibisyon ve aktivasyon sistemleri ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE CENK
Danışman: Güliz ŞENORMANCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yatarak tedavi gören metamfetamin kullanım bozukluğu olan bireylerde relaps riskinin afektif labilite, aleksitimi, davranışsal inhibisyon ve aktivasyon sistemleri ile olası ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Araştırmamızda Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bursa Yüksek İhtisas Eğitim Araştırma Hastanesi Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi (AMATEM) servislerinde yatarak tedavi gören, DSM-5'e göre Metamfetamin Kullanım Bozukluğu (MKB) tanısı konulmuş 100 kişi dahil edilmiştir. Araştırmaya katılmaya gönüllü katılımcılara öncelikle sosyodemografik veri formu uygulanmıştır. Daha sonrasında tüm katılımcılar Bağımlılık Profil İndeksi (BAPİ), Metamfetamin Kullanıcıları İçin Relaps Riski Değerlendirme Ölçeği (MRRDÖ), Duygulanım Değişkenlik Ölçeği (ALS-18), Depresyon-Anksiyete-Stres Ölçeği 21 (DASS-21), Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAS-20) ve Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmamızda MRRDÖ toplam puanları ile TAÖ-20 toplam (r=0,425, p<0,001 ve ALS-18 toplam (r=0,474, p<0,001) puanları arasında anlamlı derecede pozitif korelasyon olduğu bulunmuştur. Alt ölçekler düzeyinde değerlendirildiğinde ise; MRDDÖ toplam puanları ile duyguları tanıma zorluğu (r=0,434, p<0,001), duyguları ifade etme zorluğu (r=0,327, p=0,001), dışa vuruk düşünce (r=0,251, p=0,014) olmak üzere TAÖ-20'nin tüm alt ölçekleri, DİS/DAS ölçeğinin DKDS (r=0,206, p=0,045) alt ölçeği, ALS anksiyete depresyon (r=0,387, p<0,001), ALS depresyon elevasyon (r=0,466, p<0,001), ALS öfke (r=0,324, p=0,001) olmak üzere ALS-18'in tüm alt ölçekleri ve DASÖ21 anksiyete (r=0,376, p<0,001), DASÖ21 depresyon (r=0,358, p<0,001), DASÖ21 stres (r=0,363, p<0,001) puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı seviyede pozitif korelasyon olduğu görülmüştür. Çalışmamızda MRRDÖ toplam puanları ile BAPİ toplam (r=0,474, p<0,001) puanları arasında istatiksel olarak anlamlı seviyede pozitif korelasyon olduğu bulunmuştur. MRRDÖ alt ölçekleri ile BAPİ alt ölçekleri arasında yapılan istatiksel değerlendirmede ise; 'Metamfetamin Aşerme' puanları ile BAPİ toplam (r=0,446,p<0,001), tanı (r=0,437, p<0,001), yaşam üstüne etkileri (r=0,312, p=0,002), şiddetli istek (r=0,553, p<0,001) puanları arasında anlamlı seviyede pozitif korelasyon olduğu, 'Sosyal Tanınma' puanları ile BAPİ toplam (r=0,302, p=0,003), tanı (r=0,335, p=0,001), yaşam üstüne etkileri (r=0,349, p=0,001), şiddetli istek (r=0,282, p=0,006) puanları arasında istatistik olarak anlamlı seviyede pozitif korelasyon olduğu ve 'Metamfetamine Karşı Tutum' puanları ile BAPİ tanı (r=0,288, p=0,004), şiddetli istek (r=0,249, p=0,013) puanları arasında anlamlı seviyede pozitif korelasyon olduğu ancak BAPİ motivasyon puanları ile anlamlı seviyede negatif korelasyon olduğu (r=-0,308, p=0,002) bulunmuştur. Relaps riskini etkileyen faktörleri belirlemede TAS-20, ALS, DASÖ21, DİSDAS ve BAPİ puanları ile yapılan regresyon analizinde, BAPİ puanlarının eklenmesiyle oluşan son modelde MRRDÖ Toplam puanlarının %43'ünün istatistiksel açıdan anlamlı seviyede (F=5,64, p<0,001) TAS-20, ALS Toplam, DASÖ21, DİS/DAS ve BAPİ puanları tarafından açıklandığı ve model alt değişkenleri incelendiğinde MRRDÖ Toplam puanlarını açıklamada sadece TAS-20 (p=0,033, GA:0,014-0,324), ALS Toplam (p=0,035, GA:0,018-0,467), DAS Eğlence Arayışı (p=0,049, GA:-1,664 - -0,004) ve BAPİ Toplam (p<0,001, GA:0,683-2,257) puanlarının istatistiksel açıdan anlamlı seviyede etkili olduğu görülmüştür. Sonuç: Yatarak tedavi gören MKB'li bireylerde tedavi sırasındaki relaps riskinin bağımlılık şiddeti, afektif labilite, aleksitimi ve davranışsal aktivasyon sistemi ile ilişkili olduğu bulunmuştur. MKB'li bireylerdeki relaps riskinin değerlendirilmesinde, afektif labilite ve aleksitiminin ayrıntılı ele alınması gerekmektedir. MKB'nin tedavisine duyguları tanıma ve duygu düzenleme becerilerini kapsayan müdahalelerin eklenmesi relaps riski açısından anlamlı olabilir. Anahtar Kelimeler: metamfetamin, relaps, afektif labilite, aleksitimi, davranışsal inhibisyon, davranışsal aktivasyon