4-12 ay arası bebeklerde demir proflaksisi kullanımı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRAR GÜMÜŞKALE
Danışman: Mustafa Reşat DABAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Bu çalışmada 4-12 ay arası bebeklerde demir profilaksi kullanım sıklığı ve ilişkili faktörleri değerlendirmeyi hedefledik. GEREÇ ve YÖNTEM: Kesitsel tipteki bir anket çalışması olarak S.B.Ü. Sultangazi Haseki Eğitim Gaziosmanpaşa Eğitim Aile Sağlığı Merkezi ve Bağcılar Eğitim Aile Sağlığı Merkezi kayıtlı, 4-12 ay bebeği olup çalışmaya katılmayı kabul eden ebeveynlerden oluşmaktadır. Haseki eğitim ASM lere kayıtlı 4-12 ay arası takip edilen bebeklerin ebeveyn sayısı 180 olup tüm evrene ulaşılmıştır. Araştırmacılar tarafından ebeveynlerin sosyodemografik özellikleri, yaşları, medeni durumları, eğitim durumları, gelir düzeyleri, bebeklerinin miadında doğup doğmadığı ve kiminle yaşadığı, ailedeki doğum sıraları, anne sütü alıp almadıkları, kullanılan demir damlası ve düzenli kullanmayanların kullanmama sebepleri gibi sorulardan oluşan bir anket oluşturuldu. BULGULAR: Çalışmaya 181 ebeveyn katılmıştır. Çalışmaya katılan annelerin yaş medyanı 26 (alt sınır:19, üst sınır:38)idi. Bebeğine demir proflaksisi kullanımı olan ve olmayan gruplar arasında annelerin yaşı anlamlı farklılık göstermemiştir. Bu annelerin 147'si bebeğine demir proflaksisi kullanmış olup bunlardan 51 tanesi düzenli bir şekilde demir proflaksisisi uygulamıştı. Çalışmaya katılan bebeklerin %81.2 sine demir proflaksisi verildiği saptandı. Çalışmaya katılan 147 bebeğin %34.7'sinin ebeveynleri tarafından düzenli demir damlası verildiği saptandı. Çalışmaya katılan bebeklerin %18.8'ine ise demir proflaksisi hiç verilmediği saptandı. Çalışmaya katılan annelerin %23.8'inin hane gelirinin asgari ücret ve altı düzeyinde olduğu saptandı. Çalışmaya katılan annelerin büyük çoğunluğu lise ve üzeri mezunu ve ev hanımı iken %93.9 'unun sosyal güvencesinin olduğu saptandı. Çalışmaya katılan annelerin bebeklerinin %80.7'sinin çekirdek aile ile yaşadığı, %66.3'ünün term (37 haftadan sonra) doğduğu görüldü. Çalışmaya katılan annelerin anketini doldurduğu bebeklerin %69.6'sının ailede doğum sırasının ilk çocuk olduğu saptandı. Çalışmaya katılan bebeklerin %65.2'sinin anne sütü aldığı saptandı. Demir proflaksisi vi kullanımı olan grupta bebeğin anne sütü alma oranı demir proflaksisi kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta annenin eğitim durumu, düzenli demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta annenin ev hanımı olanların oranı düzenli demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta anne sütü alan bebeklerin oranı düzenli demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha yüksekti. Düzenli demir damlası kullanımı olan grupta sağlık ocağının ücretsiz verdiği demir damlasını kullanım oranı düzenli demir damlası kullanımı olmayan gruptan anlamlı olarak daha düşüktü. Bebeklerine düzenli demir proflaksisi kullanmayan ebeveynlerin %76'sı yan etki gördüğünü belirtirken, unutkanlık sebepli düzenli kullanmadığını belirten %54,2 idi. Bu yan etkilerden en çok bulantı kusma görüldü. Demir proflaksisi hiç kullanmayan annelerin ilaçların içeriğinin uygun olmadığını düşündüğünü, yeterli bilgilendirilmediğini, bitkisel ürünler tercih ettiğini, gıdalarla takviye etmeye çalıştığını, yan etki gördüğünün söylemesi, düzensiz demir proflaksisi kullanan annelerin sayısına göre anlamlı olarak daha yüksekti. SONUÇ: Bu çalışmada demir proflaksisinin kullanım sıklığını etkileyen faktörler arasında eğitim düzeyi, gelir durumu yüksek annelerin bebeklerinde daha sık saptanmış olup demir proflaksisi konusunda annenin eğitim durumunun önemi vurgulanmaktadır. Düzenli demir proflaksisi kullanan bebeklerin %84,3'ünün anne sütü kullandığı tespit edilmiş olup anne sütünün en az iki yıl kullanılması önerildiğinden, tüm annelerin anne sütü ile demir proflaksisinin önemi ve oral demirin yan etkilerinden bahsedip bunların tolere edilebilirliği hakkında bilgilendirilmesi gerekmektedir. Demiri düzenli kullanan bebeklerde demir preperatının ücretli alımı, düzensiz demir kullanan bebeklere göre yüksek gözlenmiştir. Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz sunulan demir preperatlarının, demiri düzenli kullanan bebeklerde kullanım sıklığındaki düşüklüğün nedenlerinin araştırılması gerekmektedir. Tüm bu faktörler aslında aileye ve özellikle bebeğin bakımını üstlenen anneye bağlıdır. Anne tüm bu faktörleri etkilemektedir. Bu nedenle anne eğitimi önemlidir. Ailelere anne sütünün teşvik edilmesi, anne sütünün alınamadığı durumlar için demir içeren mamalar önerilmesi ve demir eksikliğinin yol açabileceği klinik sonuçlar ile ilgili ayrıntılı bilgi verilmesi halinde proflaksinin düzenli olarak kullanılacağı kanısındayız. ANAHTAR KELİMELER: Demir Eksikliği, Demir Eksikliği Anemisi, Demir Proflaksisi, Anne Eğitimi