HIV'e bağlı nörobilişsel bozukluk açısından antiretroviral tedavi öncesi taranan bireylerin, antiretroviral tedavinin ikinci yılında yeniden değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE İLAY DUMAN
Danışman: Özlem ALTUNTAŞ AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: HIV (Human Immunodeficiency Virus) ile yaşayan kişilerde görülen en önemli nörolojik durumlardan biri nörobilişsel bozukluktur. Nörobilişsel bozukluklar içerisinde yer alan HIV ile ilişkili demans tanınması kolay bir tablo olmakla beraber, asemptomatik ve hafif nörobilişsel bozuklukların tespiti için özel testlerin kullanılması gereklidir. Nörobilişsel bozuklukların antiretroviral tedavi (ART) ile düzelmesi beklenir. Fakat bazen mevcut bozukluk ilerleyici şekilde devam edebilmektedir. Araştırmamızda; HIV ile enfekte kişilerin bilişsel fonksiyonları ART öncesi ve ART'nin ikinci yılında, Montreal Cognitive Assessment (MoCA) ve International HIV Demantia Scale (IHDS) testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Primer amacımız ART'nin bu test skorlarına etkisini görmek ve testlerin birbirleriyle karşılaştırılmasıdır. Sekonder olarak; olguların epidemiyolojik, klinik ve laboratuvar özelliklerinin nörobilişsel test skorlarına etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Prospektif ve gözlemsel olarak tasarlanan araştırmamıza, Aralık 2019 ile Şubat 2022 tarihleri arasında, Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ), Bakırköy Dr. Sadi Konuk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Polikliniği tarafından takip edilen 18-65 yaş arasında, HIV ile enfekte 42 kişi dahil edildi. Olgular ART öncesi ve ART'nin ikinci yılında MoCA ve IHDS testleri ile değerlendirildi. Olguların epidemiyolojik, alışkanlık ve özgeçmiş özellikleri, nörobilişsel disfonksiyonu düşündürebilecek şikayetleri, günlük yaşamda yer alan aktiviteleri ve laboratuvar verileri kayıt altına alındı. Bulgular: ART öncesi yapılan MoCA testinde 8 (%20), IHDS testinde 19 (%47,5) kişinin test skoru eşik değerin altında görüldü. ART'nin ikinci yılında; MoCA testine göre ART öncesinde bilişsel performans yetersizliği olan 8 kişiden 3'ünde (%37,5), IHDS testine göre 19 kişiden 10'unda (%52,6) test skorları eşik değerin üzerine çıktı. ART öncesi yapılan testlerde eşik değerin üzerinde puan alan katılımcıların, ART'nin ikinci yılında yapılan testlerde de eşik değer üzerinde puan aldığı görüldü. MoCA testi skoru ortalamasının; ART öncesi 22,60±3,04, ART'nin ikinci yılında 23,38±3,79 olduğu ve 0,78±2,70 birimlik artışın istatistiksel olarak anlamlı olduğu görüldü (p=0,037). IHDS testi skoru ortalamasının ise; ART öncesi 10,31±1,49, ART'nin ikinci yılında 10,23±1,70 olduğu görüldü. Ortalama skorda görülen -0,08±1,63 birimlik değişim istatiksel anlamlı olarak değerlendirilmedi (p=0,822). Hem ART öncesi hem de ART'nin ikinci yılında yapılan MoCA ve IHDS testleri arasında istatiksel olarak anlamlı, orta düzeyde ilişki saptandı (ART öncesi için r:0,471; p=0,001, ART'nin ikinci yılı için r:0,598; p=0,001). ART öncesi yapılan MoCA ve IHDS testinde üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip olguların skorları, eğitim düzeyi lise ve altında olan olgulardan anlamlı derecede yüksekti (MoCA testi için p=0,016, IHDS testi için p=0,022). HIV'in olası bulaşma yolu erkeklerle seks yapan erkekler (ESE) olan olguların ART öncesi yapılan MoCA testi skorları, bulaşma yolu heteroseksüel (HS) temas olanlardan istatistiksel olarak anlamlı seviyede yüksekti (p=0,009). ART öncesi yapılan değerlendirmede olguların 16'sı (%38,1), ART'nin ikinci yılında 19'u (%45,2) nörobilişsel disfonksiyonu düşündürebilecek en az bir şikayetinin olduğunu belirtti. Hem ART öncesi hem de ART'nin ikinci yılında yapılan değerlendirmede nörobilişsel şikâyeti olan kişilerin ortalama skorları; MoCA testi için eşik değerin üzerinde görülürken IHDS testi için altında görüldü. Fakat yapılan istatiksel incelemede nörobilişsel şikayet varlığı ile test skorları arasında ilişki saptanmadı. Olguların ART öncesi değerlendirmesinde HIV RNA değerleri ve CD4 hücre sayıları ile nörobilişsel test skorları arasında ilişki saptanmadı. Günlük yaşam aktiviteleri arasında günde en az bir saat kitap okuyanlarda MoCA testi (p=0,027) ve hobisi olanlarda IHDS testi (p=0,041) skorları istatistiksel olarak anlamlı seviyede yüksek saptandı. Sonuç: Araştırmamızdan elde ettiğimiz bulgulara göre; iki yıllık ART kullanımının nörobilişsel testlerin skorları üzerine olumlu etkisi görülmüştür. Eğitim düzeyi, günde en az bir saat kitap okuma ve hobi varlığı; nörobilişsel test skorları ile ilişkisi saptanan parametrelerdir. MoCA ve IHDS testleri arasında saptanan istatiksel olarak anlamlı, orta düzeyde ilişki; testlerin birbirlerine üstünlüğü olmadığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: ART, HIV, IHDS, MoCA, nörobilişsel