Kritik çocuk hastalarda ferritin ve soluble interlökin 2 reseptör α düzeyinin araştırılması, prognoz üzerine etkilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İLKNUR PENÇE
Danışman: Seher ERDOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Ferritin, vücuttaki demir depolarını göstermenin yanı sıra,sepsis, septik şok, primer/sekonder hemofagositik lenfohistiyositoz, karaciğer hastalıkları, immün yetmezlikler ve metabolik hastalıklar gibi birçok farklı hastalık grubunda bir akut faz reaktanı olarak artış gösteren bir proteindir. Soluble interlökin- 2 reseptör α (sIL-2Rα) ise aktif bağışıklık hücrelerinin hücre yüzeyinden salınarak dolaşıma katılan ve Soluble CD25 olarak da bilinen bir biyobelirteçtir.Bu çalışmayı yapmaktaki amacımız; farklı hastalık gruplarında serum ferritin ve sIL-2Rα düzeylerini ve prognoz ile ilişkisini belirlemek, hemofagositik enfohistiyositoz ayırıcı tanısında ve mortalite öngörüsünde kullanılabilirliklerini araştırmaktır . Gereç ve Yöntemler: Çalışma, 01 Temmuz 2023 ile 1 Mayıs 2024 arasında çocuk yoğun bakım ünitesine yatan ve ferritin düzeyi >500 µg/L olan 1-18 yaş arası 75 çocuk hasta ile gerçekleştirildi. Bu hastalarda soluble interlökin 2 reseptörü(sIL-2Rα) düzeyi için kan alınacak ve santrifüj edildikten sonra -80 ° C de saklandı. Hastaların klinik bulguları, demografik özellikleri, eşlik eden ek hastalık varlığı, çocuk yoğun bakım ünitesine (ÇYBÜ) yatış gün sayısı, yatışın ilk 24 saati içerisinde bakılan pediatrik mortalite risk skoru (PRISM), Pediatric Logistic Organ Dysfunction skoru (PELOD), mekanik ventilatör gereksinimi, inotrop ilaç infüzyonu ihtiyacı, uygulanan tedavileri, prognozları ve laboratuvar parametreleri kaydedildi. Hastalar hemofagositik lenfohistiyositoz (HLH), sepsis ve diğer hastalıklar olmak üzere 3 gruba ayrıldı. Bulgular: Çalışmaya %52'si erkek olan ve yaşları 1 ay- 213 ay arasında değişen 75 hasta dahil edildi. Çocuk Yoğun Bakım Ünitesinde ortalama yatış süresi 41.2 gün idi. HLH grubunun ortalama ferritin düzeyi sepsis ve diğer hastalıklar grubuna göre belirgin olarak daha yüksekti (sırasıyla 21935,92 ng/mL, 1394,56 ng/mL ve 1350,16 ng/mL, p < 0,0001). AST ve ALT seviyeleri de HLH grubunda diğer iki gruba göre daha yüksek saptandı (p = 0,0002 ve p = 0,0046).HLH grubunda ortalama sIL-2Rα düzeyi 80,76 ± 17,48 ng/mL iken, sepsis grubunda 71,46 ± 13,33 ng/mL ve diğer hastalık grubunda ise 70,10 ± 15,43 ng/mL olarak saptandı, bu fark istatistiksel olarak anlamlıydı (p = 0,029 ve p =0.015).HLH hasta grubunda albümin ve kalsiyum düzeyleri diğer gruplara göre daha düşük, LDH, CRP ve CRP/albümin oranı da belirgin olarak daha yüksek (sırasıyla p= 0,0016, p = 0,0316 ve p = 0,0258), aPTT ise daha uzundu (p = 0,0229). Hasta grupları organ yetmezlikleri açısından değerlendirildi; diğer hastalıklar grubundaki hastaların hiçbirinde böbrek yetmezliği yokken bu oran HLH hastalarında %68 (n=17) ve sepsis hastalarında ise %88 (n=22) idi (p=0,005). Sepsis grubunda karaciğer yetmezliği oranı diğer iki gruba göre anlamlı olarak daha yüksekti (p=0,014).Gruplar mortalite açısından karşılaştırıldı. HLH hastalarında bu oran %56 iken sepsis hastalarında %20, diğer hastalıklar grubunda ise yalnızca %4 olarak saptandı(p<0.001). Kaybedilen hastaların ortalama ferritin düzeyi sağ kalan hastalara göre belirgin olarak daha yüksekti. Benzer şekilde, kaybedilen hastaların PRISM ve PELOD skorları üre, aPTT seviyeleri de anlamlı olarak daha yüksekti(p<0.05)Ferritin düzeyi 500-1000 ng/mL olanlarda ölüm oranı %12,9 (n=4), 1000-3000 ng/mL olanlarda %20,8 (n=5) ve 3000 ng/mL'yi geçenlerde %55 (n=11) idi (p=0.003).Prokalsitonin yüksekliği, mekanik ventilatör ihtiyacı, organ yetmezliğinin özellikle de kardiyovasküler yetersizliğin bulunması, inotrop ilaç gereksinimi ve kültürlerde üremenin olması ÇYBÜ yatış süresini uzatan risk faktörleri olarak belirlendi. Mortalite tahmininde ferritinin, 1728 ng/mL kesme noktasında %65'lik duyarlılık ve %69.09'luk özgüllüğe sahip iken sIL-2Rα nün ise 77.7 kesme noktasında duyarlılığı %45 ve özgüllüğü %54 idi. HLH tanısında 1804 ng/mL kesme noktasında ferritin %80 duyarlılık ve %82 özgüllüğe sahipken, 80.4 kesme noktası ile sIL-2Rα'nın duyarlılığı %64 ve özgüllüğü ise %76 idi. Sonuç: Elde edilen çalışma verileri, HLH hastalarının daha ağır klinik tabloya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu hastaların erken tanı almaları, hızlı ve doğru bir şekilde tedavi edilmesi mortalite ve morbiditenin önlenmesinde büyük önem taşımaktadır. Bu grubun mortalite oranları, diğer hastalık gruplarına kıyasla belirgin şekilde daha yüksektir. HLH hastalarının gruplar arasında en yüksek ferritin ve sIL-2Rα α düzeylerine sahip olduğunu, bunu sırasıyla sepsis ve diğer hastalıkların izlediğini tespit ettik. Ferritin, HLH tanısı ve mortalite öngörüsünde yüksek duyarlılıkve özgüllük değerleriyle güçlü bir biyobelirteç olarak öne çıkmaktadır. sIL-2 α reseptörü ise ferritine göre daha düşük performans sergilemekle birlikte HLH tanısında güvenilir bir belirteç olarak değerlendirilebilir. Anahtar Kelimeler: Ferritin, Soluble IL2 α reseptörü, hiperferritinemi, MAS, sepsis, septik şok, Hemofagositik lenfohistiyositoz