Diz çevresi yumuşak doku kalınlığının ve vücut kitle indeksinin total diz artroplastisi sonrası fonksiyonel sonuçlara ve hayat kalitesine etkisi

MEHMET SÜRÜBAŞI

Diz çevresi yumuşak doku kalınlığının ve vücut kitle indeksinin total diz artroplastisi sonrası fonksiyonel sonuçlara ve hayat kalitesine etkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ATATÜRK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE GÖĞÜS CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET SÜRÜBAŞI

Danışman: Murat ALTAY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

DİZ ÇEVRESİ YUMUŞAK DOKU KALINLIĞININ VE VÜCUT KİTLE İNDEKSİNİN TOTAL DİZ ARTOPLASTİSİ SONRASI FONKSİYONEL SONUÇLARA VE HAYAT KALİTESİNE ETKİSİ Giriş: Yüksek vücut kitle indeksi diz osteoartriti için bir risk faktörüdür. Total diz artroplastisi sonrası da komplikasyonlarla ilişkilendirilmiştir. Vücut kitle indeksi ve total diz artroplastisi fonksiyonel sonuçlar ve komplikasyonlar açısından irdelenmiş fakat yüksek vücut kitle indeksine sahip hastalarda alt ekstremitedeki antropometrik değişiklikler göz ardı edilmiştir. Bu çalışmanın amacı total diz artroplastisi sonrası diz çevresi lokal ölçümlerinin fonksiyonel sonuçlarla ve hayat kalitesi ile ilişkisini prospektif olarak araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu prospektif gözlemsel çalışmaya, primer diz osteoartriti nedeniyle total diz artroplastisi uygulanacak hastalar dahil edildi. Hastalar ameliyat öncesi vücut kitle indeksine göre dört gruba ayrıldı (25-29,9, 30-34,9, 35-39,9 ve 40-44,9). Hastaların ameliyat öncesi vücut kitle indeksleri, kiloları, diz ve bel çevreleri ölçüldü. Hastaların ameliyat öncesi Knee Society Score (KSS), Forgotten Joint Score (UES) skorları ve Short Form-36 (SF-36) değerleri kayıt altına alındı. Diz çevresi lokal ölçümleri için ön arka grafilerde diz medial kenarı, diz lateral kenarı, yumuşak doku kalınlıkları ve kemik kalınlıkları ölçüldü. Diz yan grafilerde eklem seviyesi 8 cm üstü yağ/kas oranı, patella önü yumuşak doku kalınlığı ölçüldü. Hastaların vücut yağ oranları, ekstremite yağ oranları ise Tanita BC-418 ile ölçülerek kayıt altına alındı. Ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası 6, 12 ve 24. aylarda UES, KSS ve SF-36 değerleri ölçülerek karşılaştırıldı. Ayrıca yüzeyel enfeksiyon, yatış süresi, ameliyat süresi gibi değerler kayıt altına alınarak değerlendirildi. Hastalar ortalama diz çevresi kalınlığına göre tekrar gruplara ayrıldı. Hastaların ameliyat öncesi ve ameliyat sonrası 6, 12 ve 24. aylardaki UES, KSS, SF-36 değerleri karşılaştırıldı. Vücut kitle endeksine göre ayrılan gruplar ile ortalama diz çevresi kalınlığına göre ayrılan gruplar arasındaki değişen hasta sayıları değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya Aralık 2022 - Nisan 2023 arasında ameliyat edilen 121 hasta dahil edildi. Hastaların ortanca yaşı 67 idi (48-84). Hastaların %84,3'ü (102) kadın, %15,7'si (19) erkekti. Hastaların ortanca vücut kitle indeksi 35,1 (25,2-44,5), ortanca kilosu 82,6 (56-124) idi. Hastaların ameliyat öncesi KSS ve KS-F değerleri vücut kitle indeksi arttıkça düşmekteydi. Bütün gruplarda ameliyat sonrası kontrollerde KSS ve KS-F skorlarında ameliyat öncesi döneme göre anlamlı düzelme vardı (p<0,001). Gruplar arasında ameliyat sonrası dönemde 6, 12 ve 24. aylarda KSS skorları arasında anlamlı fark vardı (p<0,001). KS-F skorları 6. aydan itibaren gruplar arasında farklılık göstermedi. UES skorları 6,12 ve 24. aylarda gruplar arasında farklılık gösterdi (p<0,001). UES skorları gruplar içinde kontrollerde anlamlı farklılık göstermedi. SF-36 ölçeğinin bütün alt boyutlarında gruplar içerisinde anlamlı düzelme görüldü. SF-36'nın bütün alt birimlerinde gruplar arasında 6, 12 ve 24. aylarda anlamlı bir farklılık görülmedi. Ortalama diz çevresi kalınlığına göre yapılan yeni gruplandırmada, vücut kitle indeksine göre yapılan gruplandırmaya göre hastaların gruplarının değiştiği görülmüştür. Ortalama diz çevresi kalınlığına göre yapılan gruplandırmada her bir grubun ameliyat öncesi ve sonrası 6, 12 ve 24. aylardaki KS-F, KSS skorları değerlendirildiğinde bütün gruplarda anlamlı skor yükselmesi görülmüştür (p< 0,001). Ortalama diz çevresi kalınlığına göre ayrılan gruplarda, her bir grubun kendi içindeki ameliyat öncesi, ameliyat sonrası 6, 12 ve 24. ay SF-36 bütün alt birimlerinde anlamlı bir yükselme elde edilmiş ve 24. ayın sonunda gruplar arasında SF-36 açısından bir fark saptanmamıştır (p<0,001). 24. ay sonunda ortalama diz çevresi kalınlığına göre ayrılan gruplar ile vücut kitle indeksine göre ayrılan grupların KSS, KS-F skorları birbirine benzer bulunmuştur. Ortalama diz çevresi kalınlığı, vücut kitle indeksi, bel çevresi, kemik/kemik+yumuşak doku oranı, eklem seviyesi 8 cm üstü yağ/kas oranı, vücut yağ/kas oranı, ekstremite yağ oranı KS-F, KSS ve UES ile korelasyon gösterdi. Yüzeyel enfeksiyon açısından VKİ anlamlı değil iken ortalama diz çevresi kalınlığı, kemik/kemik+yumuşak doku oranı ve eklem seviyesi 8 cm üstü yağ/kas oranı anlamlı olarak değerlendirildi (p<0,05). Ameliyat süresi vücut kitle indeksi, ortalama diz çevresi kalınlığı, kemik/kemik+yumuşak doku kalınlığı ve eklem seviyesi 8 cm üstü yağ/kas oranı ile korelasyon gösterdi. Yatış süresi, diz medial ve lateral yumuşak doku kalınlığı, ortalama diz çevresi kalınlığı, patella önü yumuşak doku kalınlığı, ekstremite yağ oranı, vücut yağ oranı ve diz çevresi kemik/kemik+yumuşak doku oranıyla korelasyon gösterdi. Sonuç: Yüksek vücut kitle indeksine sahip hastalar total diz artroplastisi sonrası daha düşük vücut kitle indeksine sahip hastaların ameliyat sonrası elde ettiği fonksiyonel skorlara ulaşamasalar da bu skorlarda anlamlı düzelme gösterirler. Yaşam kalitesi açısından bakıldığında yüksek vücut kitle indeksine sahip hastalarla düşük vücut kitle indeksine sahip hastalar arasında total diz artroplastisi sonrası fark yoktur. Diz çevresi lokal ölçümleri total diz artoplastisi yapılacak hastalarda yüzeyel enfeksiyon, ameliyat süresi ve yatış süresi gibi durumları etkilemektedir. Vücut kitle indeksi total diz artoplastisi sonrası fonksiyonel skorları öngörmede hala önemli bir yer tutmaktadır. Total diz artoplastisi uygulanacak hasta değerlendirilirken vücut kitle indeksinin yanında diz çevresi lokal ölçümleri de değerlendirilmeli, göz ardı edilmemelidir.