3. basamak bir hastanede COVİD-19 pandemisinin antibiyotik kullanımına etkisinin değerlendirilmesi, nokta prevalans çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURCU ÇALIŞKAN DEMİRKIRAN
Danışman: Hanefi Cem GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Çin'de Aralık 2019'ta SARS-CoV-2 virusunun ortaya çıkışı ve tüm dünyaya yayılımıyla dünyada olduğu gibi ülkemizde de COVID-19 pandemisi yaşanmıştır. Pandemi başlangıcında küresel düzeyde olduğu gibi ülkemizde de yoğun ve uygunsuz bir antibiyotik tüketimi olmuştur. COVID-19 pandemisinde erken dönemde artan antibiyotik tüketiminin uzun vadede durumu belirsizdir. Bu çalışmada Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde yatan erişkin hastalarda pandeminin ikinci yılında antimikrobiyal ilaç kullanım durumunun belirlenmesi, pandemi öncesi durum ile kıyaslanarak COVID-19 pandemisinin antibiyotik kullanımına etkisinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışma retrospektif nokta prevalans çalışması olup çalışmada 11.02.2020 ve 03.01.2022 tarihlerinde Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesinde yatmakta olan 18 yaş ve üzeri antibiyotik alan hastalar değerlendirildi. Hastaların yaş, cinsiyet, klinikleri, komorbid durumları kaydedildi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC)'nin belirlediği komorbid hastalıklara göre Mc Cabe skorları kaydedildi. Kullanılan antimikrobiyal ilaç adı, veriliş yolu, kullanım nedeni, kullanım şekli, varsa kültür sonucu ve tedaviye duyarlılık durumu, enfeksiyon kaynağı, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji konsültasyon durumu, konsültasyon önerilerine uyum, tedavi uygunsuzluk durumları ve nedenleri dosya veya otomasyon sistemi üzerinden kaydedildi. Antibiyotikler Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Temel İlaçların Seçimi ve Kullanımı Uzman Komitesi tarafından geliştirilen AWaRe(Access/erişim, Watch/izleme, Reserve/rezerv) sınıflamasının 2021 güncellemesine göre kategorize edilerek klinikler arası değişim değerlendirildi. Elde edilen veriler Statistical Packages for the Social Science (SPSS; IBM; Chicago, IL) 23 istatistik programıyla analiz edilerek pandemi öncesi ve pandeminin ikinci yılındaki antibiyotik kullanımı ve uygunsuzluk durumları değerlendirildi. Bulgular: Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde pandemi öncesi dönemde yatan erişkin hastaların 323(%36,4)'ü, pandemi döneminde ise 361(%50,1)'i en az bir antimikrobiyal ilaç kullanmıştı (p<0,001). COVID-19 kliniklerinde yatan 102 hastanın ise 47(%46)'si en az bir antimikrobiyal ilaç kullanmaktaydı. Pandemi öncesi 503 antimikrobiyalin 343(%68,2)'ü parenteral kullanılırken pandemi döneminde 557 antibiyotiğin 449(%80,6)'u parenteral kullanılmıştı (p<0,001). Antimikrobiyaller her iki dönemde de en sık ampirik olarak solunum sistemi enfeksiyonlarına yönelik kullanılmıştı ve cilt/yumuşak doku enfeksiyonlarında artış mevcuttu (p:0,008). Pandemi öncesi ve pandemi döneminde en sık kullanılan ilk iki antibiyotik sırasıyla piperasilin tazobaktam ve imipenem/meropenem idi. Üçüncü sıklıkla pandemi öncesi seftriakson kullanılırken pandemi döneminde florokinolonlar kullanılmıştı. AWaRe sınıflamasına göre değerlendirildiğinde pandemi döneminde "Access" grubunda azalma görülürken "Watch" ve "Reserve" grubunun kullanımında artış görüldü. Pandemi öncesi 209(%64,7) hastanın Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji (EHKM) konsültasyonu mevcut olup konsültasyon önerilerine uyum %100'dü. Pandemi döneminde ise 247(%68,4) hastanın konsültasyonu mevcut olup önerilere uyum 227(%91,9) ile azalmıştı (p<0,001). Pandemi öncesi dönemde yatan hastaların aldığı tedavilerin 64(%19,8)'i uygunsuz iken pandemi döneminde bu oran 100(%27,7) ile artmıştı (p:0,016). En sık uygunsuzluk nedeni her iki dönemde de uzamış cerrahi profilaksilerdi (p:0,2). Uygunsuz antibiyotik kullanımının en sık görüldüğü klinikler pandemi öncesi dönemde genel cerrahi ve ortopedi iken pandemi döneminde genel cerrahi ve kadın hastalıkları/doğum kliniği idi. Sonuç: COVID-19 pandemisinin erken dönemlerinde yoğun ve uygunsuz antibiyotik kullanımı olmuştur. Pandeminin ilerleyen dönemlerinde bu oran azalsa da halen yüksekliğini korumaktadır. Pandemiyle birlikte uygunsuz antibiyotik kullanımındaki artışın uzun vadede etkileri belirsiz olmakla birlikte antimikrobiyal dirence olumsuz katkısı kaçınılmazdır. Antibiyotik kullanım sürecinin doğru bir şekilde anlaşılması, antibiyotik uygulamalarını iyileştirmeye yönelik müdahalelere rehberlik edebilir. Anahtar Kelimeler: Antibiyotikler, COVID-19 pandemisi, uygunsuz ilaç kullanımı