Ürtikerde atopi bulguları ve atopik dermatit kriterleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İSMAİL YÜKSEL
Danışman: Ülker GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Akut ve kronik ürtikerli hastalarda atopik hastalık öyküsü ve Hanifin-Rajka kriterleri ile atopik dermatit varlığının saptanması amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dermatoloji Polikliniğine başvuran 18 yaş ve üzeri akut ve kronik ürtiker hastaları çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların demografik verileri, ek hastalıkları, klinik öyküleri, atopik hastalık öyküleri sorgulandı. Tüm hastalarda Hanifin-Rajka kriterlerinin varlığı incelendi. Akut ve kronik ürtikerli hastalarda Hanifin-Rajka majör kriterlerinin tümü, minör kriterlerden ise dermatolojik bulgular değerlendirildi. Akut ve kronik ürtiker gruplarında veriler istatistiksel olarak analiz edildi. Bulgular: Çalışmaya 112 ürtikerli hasta dahil edildi. Hastaların 46'sı akut ürtiker ve 66'sı kronik ürtiker hastası idi. Akut ve kronik ürtiker grupları arasında yaş ve cinsiyet açısından fark gözlenmedi. Kişisel atopik hastalık öyküsü, akut ürtikerli hastalarda %45,7; kronik ürtikerli hastalarda %54,5 oranında saptandı. Ailesel atopik hastalık öyküsü ise akut ürtikerli hastalarda %37,0; kronik ürtikerli hastalarda %40,9 oranında tespit edildi. Kişisel atopik hastalık öyküsü ve ailesel atopik hastalık öyküsü varlığı açısından akut ve kronik ürtiker hasta grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Hanifin-Rajka majör kriterlerden kaşıntı, tüm hastalarda mevcuttu. Tipik morfoloji ve dağılım, akut ürtiker hastalarında %10,9; kronik ürtiker hastalarında %9,1 oranında gözlendi. Kronik tekrarlayan dermatit, akut ürtiker hastalarında %10,9; kronik ürtiker hastalarında %10,6 oranında saptandı. Kişisel veya ailesel atopi öyküsü ise akut ürtiker hastalarında %60,9; kronik ürtiker hastalarında %60,6 oranında tespit edildi. Akut ürtiker olgularında en sık gözlenen 3 minör kriter kserozis (%63,0), yün ve lipit çözücülere karşı intolerans (%56,5) ve keratozis pilaris (%39,1) iken; kronik ürtiker olgularında en sık gözlenen minör kriterler kserozis (%68,2), terlemeye bağlı kaşıntı (%51,5) ile yün ve lipit çözücülere karşı intolerans (%45,5) idi. Hanifin-Rajka majör ve minör kriterlerinin varlığı açısından akut ve kronik ürtiker hasta grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark gözlenmedi. Tüm ürtikerli olgularda atopik dermatit tanısı için Hanifin-Rajka kriterlerinden en az 3 majör ve 3 minör kriter koşulunu sağlayan 11 hasta vardı. Bu hastaların 5'i akut ürtiker ve 6'sı kronik ürtiker hastası idi. Kişisel atopik hastalık öyküsü olan (n=57) hastalarda kserozis, deri enfeksiyonlarına eğilim, orbital koyulaşma, yüzde solukluk veya eritem, ön boyun kıvrımları, çevresel veya emosyonel faktörlerden etkilenme daha yüksek oranda gözlendi. Kişisel atopik hastalığı öngörmede kserozis ve deri enfeksiyonlarına eğilim anlamlı prediktörler olarak tespit edildi. Kronik ürtiker hastalık süresi ile Hanifin-Rajka majör ve minör kriter sayısı arasında pozitif yönde bir korelasyon saptandı. Kronik ürtikerli hastalarda ürtiker süresi ile Hanifin-Rajka majör kriter sayısı arasında düşük düzeyde, pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon gözlendi. Buna ek olarak, ürtiker süresi ile Hanifin-Rajka minör kriter sayısı arasında düşük düzeyde, pozitif ve daha güçlü bir ilişki olduğu belirlendi. Bu bulgu kronik ürtiker olgularında hastalık süresi arttıkça pozitif Hanifin-Rajka majör ve minör kriter sayısının da arttığını göstermektedir. Sonuç: Akut ve kronik ürtikerli olgularda atopik hastalıklar ile Hanifin-Rajka kriterlerine göre atopik dermatitin eşlik edebildiği gözlendi. Akut ve kronik ürtiker grupları arasında atopik hastalık öyküsü ile Hanifin-Rajka majör ve minör kriterleri açısından anlamlı bir farklılık gözlenmedi. Kişisel atopik hastalık öyküsü olan hastalarda bazı Hanifin-Rajka minör kriterlerinin daha yüksek oranda görüldüğü saptandı. Bulgularımız, atopik yatkınlığın ürtikerli hastalarda belirli dermatolojik özelliklerle ilişkili olabileceğini; ancak bu klinik özelliklerin akut ve kronik ürtikerli hastalar arasında benzer oranda görüldüğünü göstermektedir. Çalışmamız, akut ve kronik ürtikerli hastalarda atopik hastalıkların ve Hanifin-Rajka kriterlerinin prospektif olarak değerlendirildiği tek çalışmadır. Anahtar Kelimeler: Akut ürtiker, kronik ürtiker, atopi, atopik dermatit, Hanifin-Rajka kriterleri