12-18 yaş arası bireylerde sosyal medya vedijital oyun bağımlılığının uyku kalitesine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL GAZİOSMANPAŞA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞLAR KILIÇ
Danışman: Okcan BASAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Son yıllarda teknolojik gelişmelerin hız kazanmasıyla birlikte dijital medya araçlarının günlük yaşamdaki yeri giderek artmış ve özellikle ergenlik dönemi bireylerinin yaşam biçimlerini doğrudan etkilemeye başlamıştır. Sosyal medya platformları ve dijital oyunlar, bu yaş grubundaki bireylerde zaman yönetimi, sosyal etkileşim ve uyku düzeni üzerinde önemli değişikliklere neden olabilmektedir. Uyku, ergenlerin fiziksel, bilişsel ve duygusal gelişimlerinde temel bir rol oynarken; dijital bağımlılıklar bu kritik süreci olumsuz etkileyebilmektedir. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı; 12–18 yaş aralığındaki ergen bireylerde sosyal medya ve dijital oyun bağımlılığı düzeylerinin uyku kalitesi üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve aralarındaki olası ilişkileri ortaya koymaktır. Yöntem: Bu araştırma, tek merkezli, prospektif ve tanımlayıcı-ilişki arayıcı bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın örneklemini, İstanbul Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran, 12–18 yaş aralığında olan, nörolojik veya psikiyatrik tanısı bulunmayan, düzenli uyku ilacı kullanmayan ve ebeveynlerinden yazılı onam alınarak gönüllü olarak çalışmaya katılmayı kabul eden toplam 187 ergen birey oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında; Hasta Bilgi Formu, Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ), Ergenler İçin Oyun Bağımlılığı Ölçeği Kısa Formu (OGBÖ-KF) ve Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) kullanılmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 22 programı kullanılarak analiz edilmiş ve istatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 14.34 ± 1.88 yıl olup, %61'i kız (n=114), %39'u erkek (n=73) bireylerden oluşmaktadır. PUKİ toplam puanı ile sosyal medya bağımlılığı puanı arasında iyi düzeyde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon tespit edilmiştir (r=0.605, p=0.001). Aynı şekilde, oyun bağımlılığı puanları ile PUKİ toplam puanı arasında da pozitif yönlü, orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur (r=0.538, p=0.001). Erkek öğrencilerin dijital oyun bağımlılığı puanlarının kız öğrencilere kıyasla anlamlı şekilde yüksek olduğu saptanmıştır (p=0.001). Ebeveynlerin eğitim durumu, öğrencilerin sosyal medya ve oyun bağımlılığı düzeyleri ile uyku kalitesi arasında anlamlı farklılıklar yaratmıştır viii (p<0.05). Disiplin cezası alan öğrencilerde sosyal medya ve oyun bağımlılığı düzeyleri ile PUKİ puanlarının, ceza almayan öğrencilere göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Günlük ekran süresi 8 saatten fazla olan öğrencilerin, diğer gruplara göre daha yüksek sosyal medya bağımlılığı ve daha düşük uyku kalitesine sahip oldukları görülmüştür (p=0.046, p=0.033). Yaş değişkeni ile sosyal medya ve oyun bağımlılığı ya da uyku kalitesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuç: Bu çalışmanın sonuçları, dijital medya bağımlılıklarının —özellikle sosyal medya bağımlılığının— ergenlerde uyku kalitesi üzerinde belirgin ve olumsuz etkiler yarattığını göstermektedir. Dijital bağımlılık düzeyi arttıkça uyku kalitesinde anlamlı bir düşüş yaşanmakta; erkek cinsiyet, düşük ebeveyn eğitimi, uzun ekran süresi ve disiplin sorunları gibi faktörler bu olumsuz etkinin şiddetini artırmaktadır. Bu bağlamda, dijital medya kullanım alışkanlıklarının düzenlenmesi, ekran süresinin sınırlandırılması ve ebeveyn eğitiminin artırılması gibi önleyici stratejilere ihtiyaç duyulmaktadır. Elde edilen veriler, aileler, eğitimciler ve sağlık çalışanları için dijital bağımlılıkların önlenmesi ve uyku sağlığının desteklenmesine yönelik politika ve müdahale programlarının geliştirilmesi açısından önemli bir referans sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı, uyku kalitesi, ergenlik