İnme sonrası üst ekstremite spastisitesinde ultrasonografi rehberliğinde botulinum toksin tip a enjeksiyonunun ağrı, üst ekstremite fonksiyonları, spastisite, fonksiyonel bağımsızlık ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE ATEŞ YALÇIN
Danışman: Kadriye ÖNEŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: İnme sonrası üst ekstremitede spastisite gelişen hastalarda üst ekstremite kaslarına Botulinum Toksin Tip A enjeksiyonunun ağrı, üst ekstremite fonksiyonları, spastisite, fonksiyonel bağımsızlık ve yaşam kalitesi üzerine etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya inme sonrası üst ekstremitede spastisite gelişen 30 hasta alındı. Çalışmaya alınan hastalar; 18-80 yaş arası, ilk inme atağı geçiren, inme başlangıcından itibaren geçen süre 3 aydan fazla,1 yıldan az olan,Modifiye Ashworth skalasına göre dirsek,el bileği ve el parmak fleksör kaslarında evre 2 ve evre 3 spastisitesi olan, üst ekstremitede Brunnstrom evresi en az 3 olan ve üst ekstremitede aktif hareketi olan hastalar idi. Hastalar tedavi grubu ve kontrol grubu olarak iki gruba ayrıldı. Tedavi grubundaki hastalara (n=15) medikal tedavi, egzersiz, iş uğraşı terapisi ve splintlemeye ek olarak üst ekstremitedeki spastik kaslara ultrason eşliğinde Botulinum Toksin Tip A enjeksiyonu yapıldı. Kontrol grubundaki hastalara ise (n=15) medikal tedavi, egzersiz, iş uğraşı terapisi ve splintleme yapıldı. Çalışma düzeni retrospektif olarak dizayn edildi. Ocak 2016-Ekim 2016 tarihleri arasında İstanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kliniği'nde yatarak tedavi gören, inme sonrası üst ektsremitede spastisite gelişmiş olan, tedavi öncesi, tedavi sonrası 1.ay ve tedavi sonrası 3.ayda takip muayeneleri aynı hekim tarafından değerlendirilmiş olan hastaların kayıtları retrospektif olarak incelendi. Kontrol grubundaki hastaların ilk, 1. ve 3.ay takip muayeneleri aynı hekim tarafından değerlendirildi. Çalışmadan dışlanma kriterleri: Fonksiyonel değerlendirmeye engel olacak anlamlı kognitif bozukluk olması, Botulinum toksin tedavisinin kontrendike olduğu nöromüsküler kavşak hastalıkları, motor nöron hastalıkları, aminoglikozid ya da spektinomisin grubu antibiyotik kullanan hastalar, Botulinum toksin ya da içerdiği yabancı maddelere karşı alerjik reaksiyon öyküsü, daha önce üst ekstremite spastisitesine yönelik botulinum toksin ya da alkol/fenol enjeksiyonu uygulanmış ya da cerrahi geçirmiş hastalar, üst ekstremitede fraktür, üst ekstremitede geçirilmiş fraktür, inflamatuar artropati vb durumlara bağlı olarak deformite ve/veya kontraktür gelişen hastalar , brakial pleksus hasarı, heterotopik ossifikasyon, enjeksiyon bölgesinde enfeksiyon, cilt lezyonu ya da hematom olan hastalar, gebelik ve laktasyon, şiddetli depresyon. Ağrı değişimini değerlendirmek için Vizüel Analog Skala (VAS), spastisiteyi değerlendirmek için Modifiye Ashworth Skalası (MAS), fonksiyonelliğin değişimini göstermek için Fugl Meyer Değerlendirme Ölçeği (FMDÖ), günlük yaşam aktivitelerindeki değişimi değerlendirmek için Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği (FBÖ) ve yaşam kalitesini değerlendirmek için SF36 Formu (Kısa Form-36), parmakların istirahat pozisyonundaki açıklığını değerlendirmek için Five Step Skalası, hastalık belirtilerindeki düzelmeyi genel olarak değerlendirmek için Global Disabilite Değerlendirme Ölçeği (hekim ve hasta için) kullanıldı. Bulgular: BT-A enjeksiyonu uygulanan grupta ön kol fleksörlerinde ve fleksör digitorum superfisialis (FDS) kasında enjeksiyon sonrası 1.ayda Modifiye Ashworth Skalası (MAS) ile değerlendirilen spastisitede tedavi öncesine göre anlamlı azalma olurken, (p 0.05). Kontrol grubunda ön kol fleksörlerinde ve fleksör digitorum superfisialis (FDS) kasında 1.ay ve 3.ay takiplerde Modifiye Ashworth Skalası (MAS) ile değerlendirilen spastisite tedavi öncesine göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda el bilek fleksörlerinde BT-A enjeksiyonu sonrası 1.ay ve 3.ayda Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru kontrol grubundan anlamlı olarak daha düşüktü (p˂0.05). Tedavi grubunda el bilek fleksörlerinde tedavi sonrası 1.ay ve 3.ayda Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru tedavi öncesine göre anlamlı düşüş göstermiştir (p˂0.05). Kontrol grubunda el bilek fleksörlerinde 1.ay ve 3.ay Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru tedavi öncesine göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda pronator teres kasında 1.ay ve 3.ay Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru kontrol grubundan anlamlı olarak daha düşüktü (p˂0.05). Tedavi grubunda pronator teres kasında BT-A enjeksiyonu sonrası 1.ay ve 3.ayda Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru ilk muayeneye göre anlamlı düşüş göstermiştir (p˂0.05). Kontrol grubunda pronator teres kasında 1.ay ve 3.ay Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru ilk muayeneye göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda fleksör digitorum profundus (FDP) kasında BT-A enjeksiyonu sonrası 1.ay ve 3.ayda Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru tedavi öncesine göre anlamlı düşüş göstermiştir (p˂0.05). Kontrol grubunda fleksör digitorum profundus (FDP) kasında 1.ay ve 3.ay takiplerde Modifiye Ashworth Skalası (MAS) skoru ilk muayeneye göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda enjeksiyon sonrası 1.ayda hem hekimin hem hastanın Global Disabilite Değerlendirme Ölçeği skoru kontrol grubundan anlamlı olarak daha yüksekti (p˂0.05). Tedavi ve kontrol grubunda 3.ay değerlendirmede hekimin ve hastanın Global Disabilite Değerlendirme Ölçeği skorunda anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0.05). Tedavi grubunda BT-A enjeksiyonu sonrası 1.ayda Five Step Skalası skoru ilk muayeneye göre anlamlı artış göstermiştir (p˂0.05). Tedavi grubunda 3.ayda Five Step Skalası skoru başlangıca göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Kontrol grubunda 1.ay ve 3.ay değerlendirmede Five Step Skalası skoru ilk muayeneye göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda BT-A enjeksiyonu sonrası 1.ay ve 3.ayda Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği skoru tedavi öncesine göre anlamlı artış göstermiştir (p˂0.05). Kontrol grubunda 1.ay ve 3.ayda Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği skoru ilk muayeneye göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda tedavi sonrası 3.ay Fugl Meyer Değerlendirmesinde koordinasyon skoru kontrol grubundan anlamlı olarak daha yüksekti (p˂0.05). Tedavi grubunda 3.ay Fugl Meyer Değerlendirmesinde koordinasyon skoru ilk muayeneye göre anlamlı artış göstermiştir (p˂0.05). Kontrol grubunda 1.ay ve 3.ay değerlendirmelerde Fugl Meyer koordinasyon skoru başlangıca göre anlamlı farklılık göstermemiştir (p>0.05). Tedavi grubunda BT-A enjeksiyonu sonrası 1.ay ve 3.ayda Fugl Meyer Değerlendirmesinde toplam skor tedavi öncesine göre anlamlı artış göstermiştir (p˂0.05). Kontrol grubunda 1.ay ve 3.ayda Fugl Meyer Değerlendirmesinde koordinasyon skoru ilk muayeneye göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Kontrol grubunda 1.ay ve 3.ayda yapılan Fugl Meyer Değerlendirmesinde toplam skor ilk muayeneye göre anlamlı değişim göstermemiştir (p>0.05). Tedavi ve kontrol gruplarının her ikisinde de 1.ay ve 3.ay takiplerde SF-36 fiziksel fonksiyon skoru ilk muayeneye göre anlamlı artış gösterirken, (p˂0.05) SF-36 ile değerlendirilen diğer parametrelerde her iki grupta da 1.ay ve 3. ay takiplerde anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (p>0.05). Sonuç: Botulinum toksin A enjeksiyonu ile spastisite ve eklem hareket açıklığında ilk 1 ayda elde edilen kazanımların motor fonksiyonlara da yansıdığını, hatta artan motor fonksiyonların 3. aya kadar devam ettiğini; ancak elde edilen bu kazanımların günlük yaşam aktiviteleri (fonksiyonel bağımsızlık) ve yaşam kalitesine tam olarak yansımadığını düşündürmektedir. Anahtar kelimeler: Botulinum toksin, inme, hemipleji, spastisite, ultrasonografi