LC-MS/MS ile eş zamanlı kortizol, kortizon ve deksametazon ölçüm yöntemi geliştirilmesi ve 1 mg deksametazon baskılama testi yapılan hastalarda hafif otonom kortizol sekresyonu için tanı doğruluğuna etkisi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, TEMEL TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF NİHAL YILDIZ

Danışman: Mehmet ŞENEŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu tez çalışmasında amacımız serum kortizol, kortizon ve deksametazonun eş zamanlı ölçümünü sağlayan bir LC-MS/MS yöntemi geliştirmek, yöntemi valide etmek ve bu parametrelerin 1 mg deksametazon baskılama testi (DBT) yapılan hastalarda hiperkortizolemi tanısındaki performansını değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya hiperkortizolemi şüphesiyle 1 mg DBT uygulanan 295 hasta ve yöntem karşılaştırma çalışması amacıyla bazal serum kortizolü ölçülen 61 hasta dahil edildi. Serum kortizol, kortizon ve deksametazon düzeyleri FDA 'Biyoanalitik Metot Validasyonu' kılavuzuna göre valide edilmiş LC-MS/MS yöntemiyle ölçüldü. Ayrıca kortizol Roche Cobas 8000 e801 cihazında ECLIA yöntemi ile analiz edilmiştir. Yöntem karşılaştırma CLSI EP09-A3 kılavuzuna göre Passing-Bablok regresyon analizi ve Bland-Altman mutlak ve oransal farklar grafikleri ile gerçekleştirildi. Deksametazon için eşik değer baskılanmış hasta grubundaki dağılımı %2.5 persentiline göre belirlendi. Tanısal performanslar ise ROC analitleriyle değerlendirildi. İstatistiksel analiz için IBM SPSS Statistics Windows versiyon 25 paket programı kullanıldı. Bulgular: ECLIA yönteminin LC-MS/MS'e göre yukarı yönlü oransal bias gösterdiği saptandı. Bland-Altman analizinde ECLIA'nın LC-MS/MS'e göre, tüm hastalarda %41; sadece 1 mg DBT yapılan hastalarda %36 daha yüksek sonuç verdiği tespit edildi. 1 mg DBT sonrası deksametazon eşik değeri 3.13 nmol/L olarak belirlendi. ECLIA yönteminin hiperkortizolemi için 50 nmol/L eşik değerinde ROC analizine göre %96 duyarlılık ve %77 özgüllük sağlandığı görüldü. Hiperkortizolemi için kortizonun (AUC:0.914) ayrım gücünün yüksek ve kortizol/kortizon oranının (AUC:0.728) kabul edilebilir olduğu görüldü. Sonuç: Çalışmamızda geliştirdiğimiz LC-MS/MS yöntemi ile kortizol, deksametazon ve kortizon düzeylerinin eş zamanlı ölçümü mümkün olup, DBT sonuçlarının değerlendirilmesine önemli katkı sağlamaktadır. Kortizon ve kortizol/kortizon oranı hiperkortizolemi değerlendirilmesinde yardımcı parametreler olarak kullanılabilir. Çalışmamız söz konusu parametrelerin birlikte değerlendirildiği sınırlı sayıdaki çalışmalardan biri olma niteliğindedir.