Piyasada satılan rooibos çaylarının farmasötik botanik açıdan değerlendirilmesi

ŞERİFE SARIKAYA

Piyasada satılan rooibos çaylarının farmasötik botanik açıdan değerlendirilmesi

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞERİFE SARIKAYA

Danışman: Ayşe BALDEMİR KILIÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmanın amacı piyasada satılan Rooibos çaylarının detaylı anatomik ve morfolojik incelemeleri ile bazı içerik ve aktivite çalışmalarını yaparak etkin ve güvenli kullanımı konusuna katkıda bulunmaktır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada inceleme yapmak için piyasadan 11 farklı Rooibos çayı örneği satın alınmıştır. Alınan çay örnekleri SBÜ Gülhane Eczacılık Fakültesi laboratuvarındaki stereomikroskop ve ışık mikroskobu kullanılarak alınan çay örneklerinin anatomik ve morfolojik incelemeleri yapılmıştır. Daha sonra örneklerden ekstreler hazırlanıp toplam fenol ve flavonoid madde miktarlarına bakılmış, antioksidan ve antimikrobiyal aktivite çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen veriler değerlendirilerek örnekler arasında bir karşılaştırma yapılmıştır. Bulgular: Morfolojik açıdan incelendiğinde görülen belirgin farklılıklardan birisi fermente Rooibos çayı örneklerinin genel olarak kırmızı-kahverengi yaprak ve kabuk parçalarından oluşurken fermente edilmemiş Rooibos çayı örneğinin yeşil yaprak ve sarı odunsu parçalardan oluşmasıdır. Örneklerin toplam fenolik ve flavonoid miktar tayinlerinde fenolik ve flavonoid içerikler genel olarak yüksek bulunmuştur. En yüksek fenolik içerik sırasıyla 8 ve 9 numaralı fermente Rooibos çaylarında bulunurken üçüncü sırada da fermente edilmemiş Rooibos çayı örneği gelmektedir. Toplam flavonoid madde miktarı açısından ise sırasıyla 2, 6, 3 numaralı fermente Rooibos çay örnekleri ve fermente edilmemiş Rooibos çayı örneği gelmektedir. Yapılan antioksidan aktivite çalışmalarında bütün çay örneklerinde yüksek antioksidan aktivite tespit edilmiştir. DPPH radikalinin süpürücü etkisine göre yapılan antioksidan aktivite çalışmasında bütün örneklerin % inhibisyon değerleri standart madde olarak kullanılan gallik asitle yakın değerler gösterirken en yüksek IC50 değeri de fermente edilmemiş Rooibos çayı örneğine ait 11 numaralı Rooibos çayında gözlenmiştir. ABTS radikali süpürücü etki tayininde standart maddelerle karşılaştırıldığında bütün Rooibos çayı örneklerinde yüksek antioksidan aktivite görülmüştür. CUPRAC aktivite tayininde ise bu iki çalışmanın aksine en düşük antioksidan aktivite fermente edilmemiş Rooibos çayında en yüksek aktivite ise v sırasıyla 8, 9 ve 10 numaralı örneklerde gözlenmiştir. Antimikrobiyal aktivite çalışmasında ise en yüksek aktivite sırasıyla aspalatin, fermente edilmemiş Rooibos çayı ve fermente Rooibos çaylarında görülmüştür. Sonuç: Planlanan tez çalışmasında son yıllarda Türkiye'de tüketimi yaygınlaşan Rooibos çayının piyasada satılan örneklerinden satın alınarak detaylı anatomik ve morfolojik incelemeleri ile bazı içerik ve aktivite çalışmaları yapılmıştır. Anatomik ve morfolojik incelemelerde herhangi bir yabancı maddeye ve karakteristik bir elemana rastlanmamıştır. Fermentayon işleminin Rooibos çaylarında antioksidan ve antimikrobiyal aktiviteyi belirgin bir şekilde düşürdüğü görülmüştür. Deney sonuçları değerlendirildiğinde piyasadaki Rooibos çaylarının içerik ve aktivite bakımından literatürdeki verilerle paralellik gösterdiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Rooibos çayı; Aspalathus linearis; Anatomik ve Morfolojik inceleme, Antioksidan aktivite, Antimikrobiyal aktivite Bu çalışma Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeler Koordinatörlüğü (BAP – 2022/225) tarafından desteklenmiştir.