Agresif seyirli multipl skleroz hastalarında klinik göstergeler ve biyobelirteçlerin belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RUZİYE EROL YILDIZ
Danışman: Recai TÜRKOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Multipl Skleroz (MS), santral sinir sistemi (SSS)'nin inflamasyon ve dejenerasyonla giden kronik otoimmun hastalığıdır. MS alanında hastalık aktivitesini ve prognozu göstermek amaçlı birçok biyobelirteç çalışılsa da klinik kullanıma girenler sınırlıdır. Çalışmamızda yeni tanı aşamasındaki MS hastalarında, atak özellikleri, "Expanded Disability Status Scale" (EDSS) skorları, Manyetik Rezonans Görüntüleme'de (MRG) lezyon sayı ve lokalizasyonları ile beyin omurilik sıvısı (BOS) nörofilaman hafif zincir (NFL), nörogranin (NGRN) ve beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) düzeylerinin ilişkisini ve bu belirteçlerin prognostik değerini ortaya koymayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza, Mc Donald 2017 kriterlerine göre yeni "relapsing remittin MS" (RRMS) tanısı alan, tanı anında BOS örneği alınan 67 hasta dahil edildi. Hastaların yaş, cinsiyet, ilk atak bulguları, toplam atak sayıları, EDSS skorları, 9 delikli test ve 25 adım yürüme testleri, oligoklonal bant tipleri (OKB) kaydedildi. Tüm hastaların hastalık başlangıcındaki ve takibindeki kranial ve spinal MRG'larında, T2 lezyon yükü, lezyon lokalizasyonları (supratentorial, jukstakortikal/kortikal, infratentorial, spinal), kontrast tutan/yeni eklenen lezyon sayı ve lokalizasyonları kaydedildi. Tanı aşamasında atravmatik alınan BOS örneğinden 2 cc BOS hastalardan onam alınarak polipropilen tüplere ayrıldı. BOS NFL, NGRN ve BDNF düzeyi çalışılması için uygun şartlarda saklandı ve "Enzyme linked immunosorbent assay" (ELISA) yöntemi ile İstanbul Tıp Fakültesi Aziz Sancar Deneysel Tıp ve Araştırma Enstitüsü'nde çalışıldı. Bulgular: Çalışmamıza alınan 67 hastanın (43 kadın, 24 erkek), 20'si agresif MS (AMS), 11'i Agresif başlangıçlı MS (ABMS) ve 36'sı non agresif RRMS olarak gruplandırıldı. AMS grubunda ilk atağın piramidal bulgularla başlaması (p:0.016), ilk MRG'da yüksek kranial T2 lezyon yüküne (>20) sahip olma (p:0.004), düşük BOS BDNF düzeylerine sahip olma (p: 0.001) açısından non agresif RRMS grubuyla arasında istatistiksel anlamlı farklılıklar izlendi. Hastaların takibinde ilk 2 yıldaki EDSS kötüleşmesi (r= -0,249; p=0,049) ile BOS BDNF düzeyleri arasında negatif yönlü korelasyon izlendi. Hastaların ilk 2 yıldaki atak sayıları (r=-0,388; p=0,002) ve toplam atak sayıları (r=-0,393; p=0,001) ile BOS BDNF düzeyi arasında negatif yönlü korelasyon izlendi. Geçirilen son atak ve BOS alındığı zaman arasındaki süre ile BOS NFL düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif yönlü zayıf bir ilişki bulundu (r=-0,342; p=0,006). NGRN düzeyleri ile gruplar arasında fark izlenmemiş ve klinik verilerle ilişkisi bulunmamıştır. Sonuç: Çalışmamız agresif seyirli MS'te BDNF belirtecinin prognostik önemini ortaya koymuş, NFL'in hastalık aktivitesiyle ilişkisini literatürle uyumlu olarak yeniden göstermiştir. NGRN belirtecinin MS pratiğinde kullanılabilmesi için çalışmamızda anlamlı sonuçlar elde edilememiştir. Anahtar Kelimeler: multipl skleroz, biyobelirteç, nörofilaman hafif zincir, nörogrann, beyin kaynaklı nörotrofik faktör, prognoz