Travmatik beyin hasarlı olgularda rehabilitasyon kliniğinde yatış süresini ve sonuçlarını etkileyen faktörlerin belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURSEL DOĞANYİĞİT KUZAN
Danışman: Tülay TEKDEMİR TİFTİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Travmatik beyin hasarlı olgularda rehabilitasyon süresini ve sonuçlarını etkileyen sosyodemografik özellikler, olası komplikasyonlar gibi faktörleri incelemeyi ve rehabilitasyon hizmetlerinin maliyetini saptamaktır. Gereç ve yöntem: Çalışmamızda Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde 2005-2018 yılları arasında yatarak rehabilitasyon programı alan travmatik beyin hasarlı hastaların epidemiyolojik ve klinik özellikleri hastanemiz bilgisayar veya arşiv kayıtlarından retrospektif olarak incelendi. Travmatik beyin hasarı (TBH) tanısı olan, 18 yaş üstü hastalar araştırmaya dahil edildi. 18 yaşından küçük hastalar ve serebrovasküler olay, intrakraniyal kitle gibi travma dışı nedenlerle beyin hasarı gelişen hastalar çalışmamıza dahil edilmedi. Hastaların demografik verileri(yaş ve cinsiyet), yatış süresi, yaralanma-rehabilitasyona başvuru arasında geçen süre olay süresi, travma etiyolojisi, ek hastalıkları, aldığı medikal tedaviler, yaralanma sonrası nörolojik durum, olay sırasında ek yaralanma olup olmadığına bakıldı. TBH komplikasyonları (spastisite, kırık, derin ven trombozu, epilepsi, eklem kontraktürü, hidrosefali,enfeksiyon, kompleks bölgesel ağrı sendromu (KBAS), basınç yarası, nörojenik mesane ve heterotopik ossifikasyon) var/yok olarak kaydedildi. Heterotopik ossifikasyon (HO) var ise hangi eklemlerde olduğu araştırıldı. Laboratuvar parametrelerinden serum alkalen fosfataz (ALP), eritrosit sedimantasyon hızı (ESR), C reaktif protein (CRP), beyaz kan hücresi (WBC), Hemoglobin (Hb), total protein ve albümin düzeylerinin yatıştaki ilk ölçümleri değerlendirildi. Hastaların hastanemizde yattıkları süre içindeki rehabilitasyon maliyetlerinin verilerine ulaşıldı. Maliyetler laboratuvar, radyoloji, ilaç, sarf malzemeleri maliyeti ve toplam maliyet olarak hesaplandı. Bulgular: Çalışmaya 62 (%19,3) kadın ve 259 (%80,7) erkek olmak üzere toplam 321 hasta dahil edildi. Tekrarlayan hasta yatış sayıları eklendiğinde toplam 395 yatış değerlendirildi. Hastaların yaşı 32 (IQR 24-44) yıl, rehabilitasyon kliniğinde yatış süresi 36 (IQR 30-60) gün, rehabilitasyon kliniğine gelene kadar geçen süre 7 (IQR 3-13) ay ve immobilizasyon süresi 43 (IQR (28-60) gün idi.Travmatik beyin yaralanmasının etiyolojisine bakıldığında en sık neden motorlu araç kazalarıydı. Bunun da %34,8'i araç içi trafik kazası (AİTK), %32,6'sı araç dışı trafik kazası (ADTK), %13,9'u ise düşmelerdi. Hastaların yaralanma sonrası nörolojik seviyelerine bakıldığında %52,1'i tetraplejik, %47,9'u ise sağ ya da sol hemiplejisi vardı. Hastaların %11,8'inde sistemik hastalık saptandı. Hipertansiyon (%6,5), koroner arter hastalığı (%2,8), diabetes mellitus ise (%2,5) oranında tespit edildi.Hastaların %39,9'luk oranla en sık antiepileptik ilaçları kullandıkları görüldü. Psikiyatrik ilaçlar (%20,2), antispastisite ilaçları (%19,9), nöropatik ağrı tedavisinde kullanılan ilaçlar (%5,9), antikoagülan ilaçlar (%3,4) oranında kullanılmaktaydı. Hastanede tek seferlik yatışlar (%81,3) oranında görüldü. Hastaların ambulasyon durumları "Fonksiyonel Ambulasyon Skalası"na (FAS) göre değerlendirildiğinde %42,3'ü FAS 0 ve %22,7'si FAS 3 düzeyindeydi. FAS 5 olan hastaların oranı ise %9,7 idi. Tüm hastalardaki komplikasyon sıklığı değerlendirildiğinde hastaların %94,1'inde komplikasyon gelişimi saptanmıştır. Komplikasyonlar arasında %69,8 ile spastisite ve %47,7 ile eklem kontraktürü en sık görülen komplikasyonlardı. HO (%29,6), nörojenik mesane (%29), sistemik enfeksiyon (%27,4), kırık (%24), epilepsi (%23,1), basınç yarası (%22,1), hidrosefali (%5), KBAS (%3,1), derin ven trombozu (DVT) ise (%2,8) oranında görüldü. Komplikasyon görülen hastaların rehabilitasyon kliniğinde yatış süresinde ve rehabilitasyon maliyetlerinde belirgin artış saptandı. Sonuç: Travmatik beyin hasarı sonrası rehabilitasyon servisinde tedavi gören hastaların neredeyse tamamında komplikasyonlarla karşılaşılmaktadır. Spastisite başta olmak üzere komplikasyonların çoğu hastanede kalış süresini uzatmakta ve fonksiyonel durumu etkilemektedir. Ancak komplikasyonların önemli bir kısmı erken tanı ve önleyici önlemlerin alınmasıyla engellenebilir özelliktedir. Erken rehabilitasyon komplikasyonları azaltmada kritik öneme sahiptir. Komplikasyonlar azaldıkça hastanede yatış süresi ve rehabilitasyon maliyetleri de azalacaktır. Anahtar kelimeler: komplikasyon, rehabilitasyon süresi, maliyet, travmatik beyin hasarı