İş ve sosyal uyum ölçeğinin (İSUÖ-Ç/E) çocuk ve ebeveyn formunun Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GENCAY KOÇ
Danışman: Gülser ŞENSES DİNÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Psikiyatrik hastalıklar, çocuk ve ergenin işlevselliğini birçok alanda olumsuz etkileyebilmektedir. Bu çalışmada pek çok psikiyatrik hastalıkta tanı, tedavi ve takip süreçlerinde faydalı olabileceği öngörülen, işlevsellikteki bozulmanın düzeyini ve bozulma alanlarını değerlendiren (okul, günlük beceriler, sosyal aktiviteler, hobiler, aile ve ilişkiler) İş ve Sosyal Uyum Ölçeği'nin çocuk/ergen ve ebeveyn formunun (İSUÖ-Ç/E ve İSUÖ-E) Türkçe geçerlilik ve güvenilirliğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmaya 8-18 yaş arasındaki 298 herhangi bir anksiyete bozukluğu tanısı olan ve 107 sağlıklı çocuk/ergen ve ebeveyni katıldı. Tüm katılımcılara araştırmacı tarafından Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi–Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli-DSM-V (ÇDŞG-ŞY-DSM-5-T) uygulandı. Çalışmaya katılan çocuk/ergenlerden Çocuklar için Kaygı Bozuklukları Değerlendirme Ölçeği (KAYBÖ), Çocuk/Ergenler için Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ), İSUÖ-Ç/E formunu doldurmaları istendi. Ebeveynleri ise araştırmacı tarafından hazırlanmış sosyodemografik veri formu, ÇİYKÖ ebeveyn formu, İSUÖ-E formunu doldurdu. Klinik Global İzlenim Ölçeği (KGİ) ve Çocuklar için Genel Değerlendirme Ölçeği (ÇİGDÖ) ise görüşme sonunda araştırmacı tarafından dolduruldu. Çalışma grubundan rastgele seçilen 100 çocuk/ergen ise ilk değerlendirmeden 2 hafta sonra tekrar çağırılarak test-tekrar test güvenilirliği açısından İş ve Sosyal Uyum Ölçeğinin çocuk/ergen ve ebeveyn formlarının bir kez daha doldurulması istendi. Çalışmanın geçerlilik analizinde iç yapı geçerliliği, dış yapı geçerliliği, faktör geçerliği ve ayırt edici geçerlilik; güvenirlik analizinde ise iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. Bulgular: Çalışmamızda İSUÖ çocuk/ergen ve ebeveyn formlarının Türkçe uyarlamasının geçerliğini değerlendirmek amacıyla iç yapı geçerliliği için Rasch Analizi kullanılmıştır. Bunun için öncelikle cevap kategorileri Rasch modeline uyumlandırılmış, ardından madde uyum istatistiği, yerel bağımsızlık istatistiği, tek boyutluluk analizi ve değişen madde fonksiyonu analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre elde edilen değerlerin istatistiksel olarak yeterli olduğu, İSUÖ-Ç/E ve İSUÖ-E formlarının iç yapı geçerliliğinin sağlandığı görülmüştür. Faktör geçerliliği için doğrulayıcı faktör analizi uygulanmış ve faktör yükleri ve faktörler arasındaki kovaryant parametreleri istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Eş zamanlı geçerlilik analizlerinde İSUÖ-Ç/E ve İSUÖ-E formlarının toplam puan ve alt test puanları ile diğer ölçekler incelendiğinde ÇİYKÖ ile arasında negatif yönlü güçlü ilişki, KAYBÖ ile arasında pozitif yönlü güçlü ilişki, ÇİGDÖ ile arasında negatif yönlü güçlü ilişki ve KGİ ile arasında pozitif yönlü güçlü ilişki tespit edilmiştir. Ayırt edici geçerlilik için ise ROC analizi yapılmıştır ve hasta ve sağlıklıyı ayırma konusunda İSUÖ-E formunun performansı mükemmel, İSUÖ-Ç/E formunun performansının ise iyi ve mükemmel arasında olduğu görülmüştür. İSUÖ-Ç/E ve İSUÖ-E formu için elde edilen AUC değerleri (sırasıyla 0.849, 0.931) ölçeğin ayırt edici geçerliliğe sahip olduğunu göstermiştir. Güvenilirlik değerlendirmesinde ölçeğin iç tutarlığını değerlendirmek için bakılan Cronbach α katsayısı ebeveyn formunda 0.755, çocuk/ergen formunda 0.750 bulunmuştur. Test-tekrar test değerlendirmesinde ise ebeveyn ölçeği toplam puanlarındaki korelasyon katsayısı 0.934- p<0.001, (n=100), çocuk/ergen ölçeği toplam puan korelasyon katsayısı ise 0.937- p<0.001 bulunmuştur. Sonuç: İş ve Sosyal Uyum Ölçeğinin çocuk/ergen ve ebeveyn formu Türkçe dilinde geçerli ve güvenilirdir. Çalışmamızın çocuk ve ergenlerde işlevsellik alanında yapılan çalışmalara ve klinik uygulamaya katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Anahtar sözcükler: Çocuk/ergen, işlevsellik, geçerlilik, güvenilirlik