Diabetes mellitus hastalarında öz bakım yönetimi ile tedavi uyumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ADANA TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM ŞENYÜREK ADA
Danışman: Muhteşem Erol YAYLA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Diabetes Mellitus Hastalarında Öz Bakım Yönetimi İle Tedavi Uyumu Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi Amaç: Diabetes Mellitus'un komplikayonlarından korunmak ve sağlığı en iyi şekilde idame ettirebilmek için hastaların diyabet hakkındaki bilgi düzeyleri arttırılmalı, tedavinin her basamağı ve öz bakım yönetimleri hastaya benimsetilmelidir. Bu çalışmamızda, Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne başvuran Diabetes Mellitus hastalarının öz bakım yönetimi ile tedavi uyumu arasındaki ilişkiyi belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu araştırma kesitsel olarak 02.01.2023-02.04.2023 tarihleri arasında Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne başvuran 18-85 yaş arası diyabet tanılı 400 hasta ile yüz yüze görüşme ile gerçekleştirilmiştir. En az bir aylık diyabet tanılı hastalar çalışmaya dahil edilmiş olup yeni tanı alan 80 hasta çalışmadan çıkarıldıktan sonra 320 hasta ile çalışmaya devam edilmiştir. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara Sosyodemografik Veri Formu (23 soru), Kronik Hastalık Öz Bakım Yönetimi Ölçeği (SCMP-G) (35 soru) ve Morisky Tedavi Uyum Ölçeği (MTUÖ-8)(8 soru) uygulanmıştır. Veriler, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 24.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan diyabet tanılı hastların %61,9'u kadın ve yaş ortalaması 55,08±12,39 yıldı. Katılımcıların Beden kitle indeksi (BKİ) ortalaması 30,31±6,42 ve HbA1c değerleri 8,65±2,68 olarak bulundu. Katılımcıların %71'inde diyabete eşlik eden kronik hastalık saptandı ve en sık eşlik eden kronik hastalık hipertansiyondu. Diyabet tedavisinde katılımcıların %37,5'i sadece oral antidiyabetik, %27,8'i OAD+insülin, %14,4'ü sadece insülin kullanıyordu. Katılımcıların %61,6'sının düzenli olarak kontrole gittiği, %15,9'unun fiziksel aktivite yaptı ve %63,8'inin beslenme alışkanlığında değişiklik yaptığı bulundu. Katılımcıların Kronik Hastalık Öz Bakım Yönetimi Ölçeği ouan ortalaması 115,51±14,26 ve Morisky Tedavi Uyum Ölçeği puan ortalaması 5,53±2,11 idi. Katılımcıların %47,5'sinin tedaviye 'düşük uyum', %27,5'inin 'orta uyum' ve %25'inin 'yüksek uyum' gösterdiği belirlendi. Öz Koruma alt boyutu ile ilaç sayısı, diyabet tanı süresi, HbA1c değerleri arasında negatif yönlü zayıf bir ilişki bulundu. Düzenli kontrole gidenlerde, fiziksel aktivite yapanlarda ve beslenme alışkanlığında değişiklik yapanlarda KHÖBY ölçeği puanları yüksekti ve aralarında anlamlı bir ilişki bulundu(sırasıyla; p=0,000, p=0,002, p=0,000). Düzenli kontrole gidenlerin ve beslenme alışkanlığında değişiklik yapanların MTUÖ-8 puanları yüksekti ve aralarında anlamlı bir fark saptandı(sırasıyla; p=0,008, p=0,001). Katılımcıların %44,7'si diyabet eğitimi almıştı. Diyabet eğitimi alan katılımcıların KHÖBY ölçek puanları yüksekti ve anlamlı bir fark vardı(p=0,008). Diyabet eğitimini hekimlerden alan katılımcıların öz koruma alt boyut puanları yüksekti ve aralarında anlamlı fark vardı (p=0,028). Katılımcıların %46,6'sında diyabete bağlı komplikasyon gelişmişti ve en sık retinopati tespit edildi. Komplikasyon gelişen hastaların öz koruma alt boyut puanları düşük ve sosyal koruma alt boyut puanları yüksek tespit edildi ve aralarında anlamlı bir ilişki saptandı(sırasıyla; p=0,001, p=0,000). Nöropati gelişen katılımcıların MTUÖ-8 puanları anlamlı olarak düşük saptandı(p=0,025). Sonuç: Diyabetli bireylerin öz koruması ve sosyal koruması yükseldikçe hastalık öz bakım yönetimi de yükselecektir. Öz bakım yönetimi yüksek olan bireyin tedavi uyumu da artacaktır. Bu nedenle diyabetik bireylere diyabet eğitimlerine önem verilmelidir. Anahtar Kelimeler: Diyabet, Öz bakım yönetimi, Tedavi uyumu