S.B.Ü. Gülhane Tıp Fakültesi öğrencilerinin TÜRKÖK ile ilgili farkındalıkları ve gönüllü kök hücre donörü olma konusundaki yatkınlıklarının değerlendirilmesi

DİLRUBA İLAYDA ÖZEL BOZDAĞ

S.B.Ü. Gülhane Tıp Fakültesi öğrencilerinin TÜRKÖK ile ilgili farkındalıkları ve gönüllü kök hücre donörü olma konusundaki yatkınlıklarının değerlendirilmesi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DİLRUBA İLAYDA ÖZEL BOZDAĞ

Danışman: Meltem AYLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin TÜRKÖK ile ilgili farkındalıkları ve gönüllü kök hücre donörü olma konusundaki yatkınlıklarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi 4., 5. ve 6. sınıf öğrencileri tarafımızca oluşturulan ankete davet edilmiştir. Ankete katılmaya gönüllü olan katılımcılara toplamda 64 soru ve önerme sunulmuştur. Anket için herhangi bir ölçek kullanılmamıştır. Toplanan veriler öncelikle katılımcıların sınıflarına ve cinsiyetlerine göre değerlendirildi. Veriler normal dağılım göstermiyordu. Değerlendirmede süreksiz kategorik değişkenlerin ilişkisi değerlendirildiği için ki-kare analizi yapıldı ve p değeri <0,05 anlamlı olarak kabul edildi. Aralarında istatistiksel olarak ilişki olduğu saptanan analizler için phi ve cramer's V ile ilişkinin gücü incelendi. phi ve cramer's V değeri 0-0,35 arasında düşük düzeyde ilişkili, 0,36-0,65 arasında orta düzeyde ilişki, 0,66-1 arasında yüksek düzeyde ilişki olduğu kabul edilerek değerlendirildi. İstatistiksel analizde SPSS versiyon 25.0 kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi 4., 5. ve 6. sınıf öğrencileri arasından 263 gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların 86'sı (%32,7) 4. sınıf, 90'ı (%34,2) 5. sınıf ve 87'si (%33,1) 6. sınıf öğrencisiydi. Katılımcıların 141'i (%53,6) erkek, 122'si (%46,4) kadın cinsiyetteydi. Analizlere göre HKHN, kök hücre donörlüğü ve TÜRKÖK ile ilgili sınıf ilerledikçe sorulara ve önermelere anlamlı olarak daha doğru cevaplar verdiğini fakat anket genelinde doğru cevap verilen soru ve önermelerin tümüne oranının yeterli olmadığını saptadık. Kadın cinsiyetteki katılımcıların anlamlı olarak kök hücre donörü olmaya ve bu konuda çalışmalar yapmaya daha olumlu baktıklarını saptadık. Sonuç ve Tartışma: Aferez işleminin donör için riskli olmaması ve aferez işleminin birkaç gün yüksek doz analjezik ihtiyacı olacak kadar ağrılı bir işlem olmaması konularında katılımcıların sınıfları arasında 6. sınıfların lehine anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Kök hücre donörü olmak isteyen birinin nereye yönlendirileceğini bilme ve hekimlik hayatında kök hücre donörlüğü ile ilgili çalışmalar yapmayı isteme konularında katılımcıların sınıfları arasında 6. sınıfların lehine anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Anketten sonra kök hücre donörü olmayı düşünme konusunda katılımcıların sınıfları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Anketten sonra kök hücre olmayı düşünme ile cinsiyet arasında kadın cinsiyet lehine anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Hekimlik hayatında kök hücre donörlüğü ile ilgili çalışmalar yapmayı isteme ile cinsiyet arasında kadın cinsiyet lehine anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Üniversite eğitimi süresince kök hücre donörlüğü ile ilgili yeterinde bilgi verildiğini düşünme ve cinsiyet arasında erkek cinsiyet lehine anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Anketten sonra kök hücre donörü olmayı düşünme ile hekimlik hayatında kök hücre donörlüğü ile ilgili çalışmalar yapmayı isteme arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Bu veriler ışında tıp eğitim müfredatlarına kök hücre bağışı ve TÜRKÖK ile ilgili farkındalığın artırılması için daha fazla ders eklenmesi, klinik pratiklerde donör olma ve nakil ile ilgili daha fazla uygulamalara yer verilmesi sayesinde; hekimlerin çalışma hayatlarında toplum bilinci ve farkındalığını sağlama konusunda etkili olacağını düşünüyoruz. Çalışmamızın bir sonlanımı olarak televizyon, radyo, gazete, dergi ve internet gibi medya organlarında TÜRKÖK ile ilgili daha fazla kamu spotuna yer verilmesi ve kök hücre donörlüğünün teşvik edici uygulamaların yapılmasının donör havuzunun genişletilmesi için önemli bir etken olacağı görüşündeyiz. Anahtar Kelimeler: Hematopoetik kök hücre nakli, kök hücre donörlüğü, tıp eğitimi