1-6 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin görme taramaları ve göz muayeneleri ile ilgili bilgi düzeyi,tutumları ve davranışlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FATİH SULTAN MEHMET SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜLYA ÖVET
Danışman: Berrin TELATAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, 1-6 yaş arası çocuğa sahip ebeveynlerin, çocukluk çağı görme taramaları ve göz muayenelerine ilişkin bilgi düzeylerini, tutumlarını ve davranışlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte planlanan bu çalışma, İstanbul'daki bir aile sağlığı merkezine başvuran, 1-6 yaş arası çocuğu olan 187 ebeveynin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve sosyodemografik özellikler, bilgi düzeyi, tutumlar, davranışlar ve ekran kullanım alışkanlıklarını sorgulayan çok bölümlü bir anket formu aracılığıyla yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiksel yöntemler kullanılmış; anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların büyük çoğunluğunun (%92,5) çocukluk çağı görme taramalarının gerekliliği bilgisine sahip olduğu ancak kırmızı ışık refle testi ve Lea görme keskinliği gibi spesifik tarama testleri (%43,3'ü bilgi sahibi değil) konusundaki bilgi düzeylerinin düşük olduğu saptanmıştır. Ebeveynlerin katarakt ve glokom gibi spesifik göz hastalıklarının çocuklarda da görülebileceğine dair bilgileri düşük bulunmuştur. Ulusal Görme Tarama Programı'nın varlığı (%40,1'i haberdar değil) konusundaki bilgilerinin düşük olduğu saptanmıştır. Ambliyopi kritik tedavi dönemi (%65,2'sinin fikri yok) hakkındaki bilgi düzeylerinin yetersiz olduğu görülmüştür. Ambliyopi kritik tedavi yaş sınırını bilenlerin oranı düşük (%21,9) çıkmıştır. Ebeveynlerin çocuğuna düzenli göz muayenesi yaptırma konusundaki istekleri (%96,8) ve yetersiz görmenin çocuğun gelişimini olumsuz etkileyeceğine dair inançları (%94,7) yüksek bulunmuştur. Bilgi eksikliğine rağmen göz sağlığını korumaya yönelik tutumun güçlü olduğu anlaşılmaktadır. Ebeveynlerin önemli bir kısmının (%82,4) çocuklarında bir sorun olursa bunu kendilerinin farkedebileceğine inandığı görülmüştür. Ebeveynlerin önemli bir kısmının (%94,7) ekran maruziyetinin zararlarını bilmesine rağmen önemli bir kısmının (%61) çocuklarının eline akıllı cihaz verdiği saptanmıştır. Ebeveynlerin çocuk göz sağlığı hakkındaki bilgileri en çok göz doktorlarından (%71,1) ve çocuk doktorlarından (%65,8) aldığı ve bilginin yayılması için en etkili yöntem olarak okullarda yapılacak tarama çalışmalarını (%68,4) işaret ettikleri görülmüştür. Eğitim düzeyi arttıkça spesifik görme tarama testleri ve glokomun çocuklarda da görülebileceği bilgi düzeyinde artma olduğu görülmüştür. Çalışma durumuyla ilgili olarak, genel görme tarama testlerini bilme (%62,1'ye %37,9) ve kırmızı ışık refle testi (%59,7'ye %40,3), Lea görme keskinliği testi (%63,2'ye %36,8) gibi spesifik görme tarama testlerini bilme durumunda çalışanlar lehine anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Ailesinde görme problemli birinin olma öyküsü ambliyopi tanım ve sonuçları hakkındaki bilgi düzeyinde anlamlı farklılık oluşturmamıştır. Sonuç: Ebeveynlerin 1-6 yaş arası çocuklarının göz sağlığı konusunda genel bir farkındalığa ve olumlu tutumlara sahip olmalarına rağmen, spesifik hastalıklar, ulusal tarama programları ve erken müdahalenin kritikliği gibi konularda ciddi bilgi eksiklikleri bulunmaktadır. Ebeveynlerin, semptom göstermeyen göz hastalıklarını kendilerinin fark edebileceğine dair yüksek özgüveni, erken tanının önünde bir engel oluşturma potansiyeli taşımaktadır. Bu nedenle, göz doktorları, çocuk doktorları ve aile hekimlerinin proaktif rol oynadığı, ebeveynlere yönelik pratik ve hedef odaklı bilgilendirme çalışmalarının artırılması, özellikle kreş ve anaokullarını da kapsayan okullarda ulusal görme tarama programlarının yaygınlaştırılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Görme taraması, ebeveyn davranışı, farkındalık, sağlık bilgisi, tutum, uygulama.