Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuran bireylerin cinsel sağlık okuryazarlığı ile human papilloma virüs hakkındaki bilgi düzeyi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAĞCILAR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET TEKKOYUN
Danışman: Murat ALTUNTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmada 18-49 yaş grubundaki yetişkinlerin cinsel sağlık okuryazarlığı (CİSOY) ile HPV bilgi düzeyleri arasındaki ilişkiyi saptamak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Gözlemsel ve kesitsel nitelikteki bu araştırmaya, İstanbul Beylikdüzü İhlas Marmara Evleri Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 18-49 yaş arası ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan 366 kişi dâhil edildi. Çalışmada, katılımcıların cinsel sağlık okuryazarlığı ve HPV bilgi düzeylerini ölçmek için "Sosyodemografik Veri Formu", "Cinsel Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (CİSOYÖ)'' ve "HPV Bilgi Ölçeği (HPV-BÖ)" kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27 programı kullanılmıştır. Dağılımın normalliği Shapiro-Wilk ve Box-Plot ile test edilmiştir. Analizlerde Student t-test, One-Way ANOVA (post-hoc: Bonferroni) ve Pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılanların %30.9'u erkek, %69.1'i kadın olup, yaş ortalaması 33,58±8,80'dir. Katılımcıların %60.7'si evli, %33.6'sı bekâr, %5.7'si boşanmıştır. Eğitim durumu açısından %7.4'ü ilkokul, %8.2'si ortaokul, %25.1'i lise, %17.2'si ön lisans, %37.4'ü lisans, %4.1'i yüksek lisans/doktora mezunudur. Katılımcıların %34.7'si özel sektör çalışanı, %20.2'si ev hanımı, %13.1'i öğrenci, %9,8'i memur, %5.5'i işçi ve %4.4'ü esnaftır. Gelir düzeyi açısından geliri giderine denk olanlar %45.6, geliri giderinden fazla olanlar %18.3, geliri giderinden az olanlar %11.7'dir ve %24.3'ü cevaplamamayı tercih etmiştir. Katılımcıların %61.2'si Pap-smear/HPV testini bildiğini, %63.1'i HPV enfeksiyonunu bildiğini, %61.2'si HPV enfeksiyonunun bulaşıcı bir hastalık olduğunu düşündüğünü, %40.2'si HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olduğunu, %97.3'ü kendisine HPV aşısı yaptırmadığını, %61.7'si ise çocuğuna HPV aşısı yaptırmayı düşünmediğini belirtmiştir. Katılımcıların Cinsel Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (CİSOYÖ) "Cinsel Bilgi" alt boyut puanı 34,44, "Cinsel Tutum" alt boyut puanı 11,73, CİSOYÖ toplam puanı ise 52,71 olarak bulunmuştur ve cinsel sağlık okuryazarlığı seviyesi orta düzeyin üzerindedir. Katılımcıların HPV Bilgi Ölçeği (HPV-BÖ) toplam puan ortalamasının 8,94±7,61, Genel HPV bilgisi alt boyut ortalama puanı 8,39±3,18, HPV tarama testi bilgisi alt boyut ortalama puanı 1,17±1,45, genel HPV aşı bilgisi alt boyut ortalama puanı 1,42±1,56, mevcut HPV aşılama programına yönelik bilgi alt boyut ortalama puanı ise 0,74±1,17 olarak bulunmuştur. Katılımcıların HPV bilgi düzeylerinin düşük–orta düzeyde olduğunu görülmüştür. Kadınların erkeklere göre hem CİSOY düzeyleri hem de HPV bilgi düzeyleri daha yüksektir. Yaş faktörü, gelir durumu ve medeni durumun CİSOY ve HPV bilgi düzeyi üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı ancak yaş arttıkça cinsel tutumun negatif yönde etkilendiği görülmüştür. Eğitim seviyesinin hem CİSOY hem de HPV bilgi düzeyini anlamlı düzeyde arttırdığı, meslek grubu olarak memurların daha yüksek puanlar aldıkları görülmüştür. Pap smear/HPV testini, HPV enfeksiyonunu ve HPV aşısını bildiğini belirten, HPV'nin bulaşıcı olduğunu düşünen, kendisine HPV aşısı yaptırdığını ve çocuğuna HPV aşısı yaptırabileceğini beyan eden katılımcıların CİSOY ve HPV bilgi düzeyleri yüksek bulunmuştur. Sonuç: Cinsel sağlık okuryazarlığı düzeyinin artmasıyla HPV hakkındaki genel bilgi düzeyinin pozitif yönde etkilendiği ancak bu ilişkinin zayıf olduğu görülmüştür. Cinsel sağlık okuryazarlığının HPV gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklarla alakalı farkındalık oluşturduğu ancak daha detay bilgi gerektiren tarama ve aşılama gibi konularda sınırlı bir etkisinin olduğu söylenebilir. Eğitim seviyesi arttıkça bilgi düzeyinin doğrudan etkilenmesi, erkeklerin kadınlara göre daha düşük bilgi seviyelerine sahip olması, katılımcıların aşı konusunda genel olarak olumsuz bir yaklaşım sergilemesi, CİSOY ve HPV bilgi düzeyinin arttırılmasına yönelik yürütülecek programlarda göz önünde bulundurulmalıdır. Anahtar Kelimeler: Birinci Basamak, Cinsel Sağlık Okuryazarlığı, HPV Bilgisi, Aile Hekimliği