Evde sağlık hizmeti alan hastaya bakım verenlerde bakım yükü, tükenmişlik ve spı̇rı̇tüel iyı̇ oluş düzeylerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HALK SAĞLIĞI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EFZA NUR KAPLAN
Danışman: Şeyma Zehra ALTUNKÜREK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, evde sağlık hizmeti alan hastalara bakım veren bireylerin bakım yükü, tükenmişlik ve spiritüel iyi oluş düzeylerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipte planlanan araştırmanın örneklemini, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Evde Sağlık Hizmetleri Birimine başvuran hastalara bakım veren, 149 birey oluşturmuştur. Veriler, "Katılımcı Bilgi Formu", "Zarit Bakım Yükü Ölçeği (ZBYÖ)", "Tükenmişlik Ölçeği (TÖ)" ve "Üç Faktörlü Spiritüel İyi Oluş Ölçeği (SİÖ)" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde; t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve post hoc testleri (Tukey, LSD); değişkenler arası ilişkiler için Pearson korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan bireylerin yaş ortalaması 52,42 ± 11,86 olup, %58,4'ü kadın, %73,2'si evlidir. Katılımcıların %66,4'ü çalışmadığını, %74,5'i ekonomik durumunun 'orta' düzeyde değerlendirdiğini, %42,3'ü kronik hastalığı olduğunu, %84,6'sı ise evde bakım eğitimi almadığını bildirmiştir. Katılımcıların ölçek puan ortalamaları; ZBYÖ 39,83 ± 16,99, TÖ 3,35 ± 1,12 ve SİÖ 119,47 ± 17,69'dur. Bakım verme sürecinde destek almayan, çalışmayan, düşük gelir düzeyine sahip olan, tam bağımlı bireye bakan, günlük 7 saatten fazla bakım veren, bakım verme konusunda kendini yetersiz hisseden, bakım verdiği kişiyle aynı evde yaşayan, psikolojik desteğe ihtiyaç duyan ve evde bakım konusunda eğitim almayan bakım verenlerin ZBYÖ ve TÖ puanları istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). SİÖ puanı ise; gelir durumu, eğitim düzeyi, bakım konusunda yeterli hissetme, alkol kullanımı, bakım sürecinde destek alma ve aynı evde yaşama durumu ile anlamlı farklılık göstermiştir (p<0,05). Ayrıca, SİÖ'nün Anomi alt boyutu özellikle düşük gelirli, bakım sürecinde destek almayan ve kendi sağlık kontrollerini aksatan bireylerde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Basit doğrusal regresyon analizine göre, bakım yükü tükenmişlik düzeyinin %51,3'ünü, Anomi alt boyutunun %17'sini; spiritüel iyi oluş ise tükenmişlik düzeyinin %7,6'sını açıklamaktadır (p<0,05). Sonuç: Araştırma bulguları, evde bakım veren bireylerin psikososyal ve spiritüel açıdan desteklenmesine yönelik, bütüncül bir yaklaşımla yapılandırılmış evde bakım eğitim programlarının geliştirilmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Evde Sağlık Hizmetleri, Bakım Verenler, Bakım Yükü, Tükenmişlik, Spiritüalite