İnsülin Kalemi Uygulaması Öz-Değerlendirme Ölçeği Geliştirme Çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DAMLA AMASYA
Danışman: Fatma İlknur ÇINAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı, diyabet hastalarının insülin kalemi uygulamalarını değerlendirmeye yönelik bir ölçme aracı geliştirmektir. Araştırma kapsamında İnsülin Kalemi Uygulaması Öz-Değerlendirme Ölçeğinin (İKÖDÖ) geliştirilmesi ve geçerlik ve güvenirliğinin test edilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Metodolojik tipteki bu araştırma Temmuz 2022-Aralık 2023 tarihleri arasında 224 diyabet hastasıyla yürütülmüştür. Araştırma birinci aşamada; ölçülecek özelliğin tanımlanması ve madde oluşturma, ikinci aşamada; uzman görüşü, kapsam geçerliği ve ön uygulama, üçüncü aşamada; araştırmanın uygulanması olmak üzere toplam üç aşamada yürütülmüştür. Araştırmanın verileri Katılımcı Bilgi Formu, İnsülin Kalemi Uygulaması Öz-Değerlendirme Ölçeği-Taslak, İnsülin Tedavisi Öz-Yönetim Ölçeği ve Morisky Tedavi Uyum Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesinde yüzey geçerliği, kapsam geçerliği, iç yapı geçerliği ve güvenirlik, ölçüt geçerliği, bilinen gruplar geçerliği, iç tutarlılık güvenirliği ve test-tekrar test güvenirliği kullanılmıştır. Veri analizi IBM SPSS V23 ve jMetrik V4.1.1 programları ile yapılmıştır. Kapsam geçerliği için madde ve ölçek kapsam geçerlik indeksleri; iç yapı geçerliği ve güvenirlik için Rasch analizi ile model veri uyumu, madde uygunluk değerleri, madde güçlük dereceleri, ayırıcılık indeks değerleri, Rasch güvenirlik değerleri; ölçüt geçerliği için geliştirilen ölçek ile İnsülin Tedavisi Öz-Yönetim Ölçeği arasındaki uyumu değerlendirmede Spearman's rho korelasyon katsayısı; bilinen gruplar karşılaştırması için Mann-Whitney U testi; iç tutarlılık güvenirliği için Guttman's L2, Kuder Richardson-20, Feldt-Gilmer, Feldt-Brennan, Raju's Beta güvenirlik katsayıları; test-tekrar test güvenirliği için sınıf içi korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Bulgular: Ölçeğin yüzey geçerliği ve kapsam geçerliğinin sağlandığı (Ö-KGİ=0,94) belirlenmiştir. Model ile veri arasında mükemmel uyum olduğu (toplam maddelere ait uygunluk içi ortalama değer 0,97 ve uygunluk dışı ortalama değer 1,04), ölçeğin ayırıcılık gücünün iyi düzeyde olduğu (ayırıcılık indeks=4,941) ve Rasch güvenirliğinin oldukça yüksek olduğu (güvenirlik=0,961) bulunmuştur. Taslak ölçekte yer alan 28 maddenin Rasch analizi sonrasında altı maddesi ölçekten çıkarılmış ve ölçek son hali 22 madde olarak belirlenmiştir. İnsülin Kalemi Uygulaması Öz-Değerlendirme Ölçeği ile İnsülin Tedavisi Öz-Yönetim Ölçeği toplam puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü orta bir ilişki olduğu (r=0,590; p<0,001) saptanmıştır. Bilinen gruplar karşılaştırmasında insülin tedavisine uyumlu olan hastaların (p=0,012) olmayanlara göre ve diyabet eğitimi alan hastaların (p=0,024) almayanlara göre İnsülin Kalemi Uygulaması Öz-Değerlendirme Ölçeği toplam puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik kat sayılarının orta güvenirlikte olduğu (0,6038 ile 0,6447 aralığında değişmekte) ve test-tekrar test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı orta düzeyde bir uyum (p<0,001) olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Araştırma sonucunda İnsülin Kalemi Uygulaması Öz-Değerlendirme Ölçeğinin psikometrik özelliklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu belirlenmiş ve diyabetli hastaların insülin kalemi uygulamalarını değerlendirmede kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Diyabet, geçerlik, güvenirlik, insülin kalemi, öz-değerlendirme, ölçek