Sigara bırakma polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarının sigara bırakma durumlarının incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FEYZANUR KILINÇ
Danışman: Zuhal Aydan SAĞLAM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sigara içmek, dünya çapında birçok hastalığın önde gelen önlenebilir nedenlerindendir. Çalışmamızın amacı sigara bırakma polikliniğine başvuran tip 2 diyabet hastalarının sosyodemografik özelliklerini, sigara kullanım özelliklerini, bırakmalarını etkileyen faktörleri, diyabet ilgili takiplerini ve bu faktörlerin bırakma başarısı üzerine etkilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız tek merkezli, kesitsel planlandı ve hastanemiz sigara bırakma polikliniğine Ağustos 2019- Ağustos 2021 tarihleri arasında başvurmuş Tip 2 DM tanısı olan 298 hasta retrospektif incelendi. Dosyalarında mevcut olan sosyodemografik veriler, sigara kullanım anamnezleri, Fagerström nikotin bağımlılık testi (FNBT) sonuçları ve Hastane Anksiyete ve Depresyon (HAD) ölçeği sonuçları anketimize kaydedildi. Bu hastalardan dosyaları tam olan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 235 kişiye telefonla ulaşılarak sigara kullanım durumu, bırakmasını olumlu/olumsuz etkileyen faktörler ve detaylı diyabet anamnezleri sorgulandı. Hastalar sigara bırakma durumlarına göre sigarayı bırakan, bırakıp tekrar başlayan ve bırakamayan olarak 3 gruba ayrılıp bu veriler ile sigara bırakma başarısı arasındaki ilişki incelendi. Analizlerde SPSS 28.0 programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamıza katılan hastaların yaş ortalaması 51,2±8,6 yıl, %55,7'si (n=131) erkekti. Hastaların %43,8'si (n=103) obez, %34,6'sı (n=86) fazla kilolu, %4,7'si (n=11) morbid obezdi. Diyabet yaşları ortalama 9,3±6,3 yıl, hastaların %17'si (n=40) de kötü glisemik kontrol düzeyindedir. %77'si (n=181) sadece oral antidiyabetik kullanmakta, %28,9'u (n=68) kontrole hiç ya da yılda 1'den az gitmektedir. En sık eşlik eden hastalık %46,4 (n=109) ile hipertansiyondur. Hastaların %53,6'sının (n=126) diyabete bağlı en az bir komplikasyon yaşadığı saptanırken en sık komplikasyon da %31,5 ile (n=109) kardiyovasküler hastalık idi. Hastaların sigaraya başlama yaşları 18,9±7,4, içtikleri miktar 29,8±13,4 adet, 45,2±22,3 paket/yıl idi. Bırakamayan grubun günlük içtiği sigara miktarı ve sigara paket yılı bırakan gruba göre anlamlı yüksek saptandı. (p<0,05) Hastaların tamamına motivasyonel görüşme yapılmış ve %67,7'sine (n=158) vareniklin, %26,8'ine (n=63) nikotin replasman tedavisi (NRT) başlanmıştır. Tedaviyi kullanma süreleri ortalama 1,5±1,1 aydır. Takip süresince hastaların %53,6'sı (n=126) Sağlık Bakanlığı tarafından telefonla aranmıştır. Poliklinik kontrolüne hastaların %49,4'ü (n=116) hiç gelmemiştir. Bırakmayan grubun; bırakan gruba ve bırakıp tekrar başlayan gruba göre tedaviyi az süre kullandığı, telefonla aranma oranının daha düşük olduğu ve kontrole daha az geldikleri saptandı. (p<0,05) Hastalar sigaraya en sık %39,1 (n=92) ile merak sebebiyle başlamışlar, bırakmak istemelerinin en sık nedeni %60,4 ile (n=142) başta diyabet olmak üzere eşlik eden hastalıklarıdır. Doktor önerisi ile bırakmak isteyenler ise yalnızca %14,9'dur (n=35). HAD testine göre hastaların %45,5'inde (n=107) anksiyete, %65,5'inde (n=154) depresyon saptandı. Fagerström nikotin bağımlılık testine (FNBT) göre hastaların %64,3'ü (n=151) yüksek derecede bağımlıydı. FNBT puanı sigarayı bırakan grupta bırakamayan ve nüks gruba göre anlamlı düşük bulundu. (p<0,05) En az 6 aylık sigara bırakma başarısı %27,2 (n=64) bulundu. Hastaların %23,4'ü (n=55) nüks yaşamış, %49,3'ü (n=116) sigarayı hiç bırakamamıştır. Sigara bıraktıktan sonra sigarayı bırakan grup 8,7±5,6 kg almış olup bırakan grubun kilo alma oranı ve miktarı nüks gruba göre anlamlı yüksek bulundu. (p<0,05) Çalışmaya katılan hastaların %22,1'i (n=52) diyabet hastalığından dolayı hekimler tarafından sigara bırakma tavsiyesi almamıştır. Bırakamayan ve nüks saptanan gruplardaki hastaların %69,5'inin (n=118) tekrar sigara bırakma polikliniğine başvurmak istediği belirlendi. Nüks yaşayan grubun %89,1'i (n=49) tekrar polikliniğe başvuracağını belirtti ve polikliniğe başvurma isteği hiç bırakamamış olan gruba göre anlamlı derecede yüksek bulundu. (p<0,05) Sonuç: Tip 2 DM hastalarında mortalite ve morbidite artış riskini azaltmak için öncelikle sigaranın hiç kullanılmamasının ödüllendirilmesi, içenlerde ise farkındalık yaratılarak bırakma önerileriyle destek verilmesi önemlidir. Tip 2 DM'li hastaların sigarasız hayatlarına devam etmeleri için birinci basamak başvuru merkezi olarak biz aile hekimlerine büyük sorumluluk düşmektedir. Anahtar kelimeler: Sigara bırakma, Tip 2 diyabet, sigara bırakma başarısı