Erişkin bireylerde çoklu ekran bağımlılığı ve olası dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYYE BÜŞRA BİLİM
Danışman: Emin PALA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada 18-28 yaş arasındaki erişkin bireylerin çoklu ekran bağımlılığı ve olası Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız, tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma olarak tasarlanmış olup, 03.03.2025-02.04.2025 tarihleri arasında Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 190 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara yüz yüze yapılan anketlerde Sosyodemografik Bilgi Formu, Çoklu Ekran Bağımlılığı Ölçeği (ÇEBÖ) ve Erişkin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS) uygulanmıştır. İstatistiksel verilerin analizi ve hesaplamaları için IBM SPSS Statistics 26.0 yazılımı kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya 190 birey katılmış olup katılımcıların yaş ortalaması 22,64±2,69'dur ve %83,6'sı kadındır. Bireylerin günlük ortalama ekran süresi 5,65±2,44 saat olarak belirlenmiştir. ÇEBÖ toplam puan ortalaması 42,84±12,09, ASRS toplam puan ortalaması ise 29,44±12,49'dur. ÇEBÖ ile ASRS alt boyutları arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,001). Özellikle ÇEBÖ toplam puanı ile ASRS dikkat eksikliği (r=0,522), hiperaktivite/dürtüsellik (r=0,460) ve toplam puanı (r=0,542) arasında orta düzeyde korelasyon bulunmuştur. Aktif kullanılan ekran sayısı arttıkça hem ÇEBÖ toplam puan ortalaması hem de ASRS puanlarının anlamlı şekilde yükseldiği gözlemlenmiştir. Sosyal medya kullanan bireylerde ekran bağımlılığı puanları daha yüksek bulunmuştur (p<0,001). Ayrıca öğrenci olan bireylerin kontrol kaybı puanları, çalışan bireylere göre daha yüksektir (p=0,046). Günlük ekran süresi ile hem ÇEBÖ hem de ASRS puanları arasında pozitif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Sonuç: Araştırmamızda, 18-28 yaş arasındaki erişkin bireylerde çoklu ekran bağımlılığı ile DEHB belirtileri arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Araştırmamızın bulguları doğrultusunda, genç erişkinlerde ekran kullanımının ruhsal sağlık üzerindeki olası etkilerine yönelik farkındalık programlarının yararlı olabileceği düşünülmektedir. DEHB belirtileri gösteren bireylerde dijital medya kullanımına yönelik özel müdahale programlarının geliştirilmesinin, bu bireylerin dijital ortamlarla ilişkilerini daha sağlıklı biçimde sürdürebilmelerine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Çoklu Ekran Bağımlılığı, Davranışsal Bağımlılık, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Dürtüsellik