Endometrioma tanısı ile dienogest başlanan hastalarda dismenore, disparoni ve endometrioma boyutlarının incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLGEHAN SAĞLIK GÖKMEN
Danışman: Alev AYDIN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Endometriozis, kronik ve inflamatuar bir reaksiyona sebep olan endometriyum dışında endometriyal bir dokunun varlığı olarak tanımlanır. En sık over yerleşimli olup 'endometrioma' adını alır. Kronik pelvik ağrı, dismenore, disparoni, infertilite gibi sebeplerle karşımıza çıkarlar. Endometriozis kadınların sosyal yaşamında, mesleğinde, cinsel yaşamında önemli etkileri olan kronik bir hastalıktır. Endometriozis tedavisi hastaların semptomlarının şiddeti, fertilite isteği ve yan etkilerine göre medikal veya cerrahi olarak yapılabilmektedir. Cerrahinin komplikasyonlara neden olabilmesi ve rekürrens nedeni ile tekrarın gerekebilmesi, fertilite isteği olan hastalarda over rezervini azaltabilmesi gibi nedenler iyi bir medikal ajan ihtiyacını arttırmıştır. Bu çalışmamızda amacımız, selektif yeni nesil bir progestin olan dienogestin 2 mg/gün oral tedavisi ile endometrioma boyutlarındaki azalmaya etkisini göstermek ve VAS skorlama sistemi ile endometriozis ilişkili dismenore ve disparonideki azalmaya etkisini göstermektir. Materyal-Metod: Çalışmamıza 64 hasta dahil edildi. Transabdominal veya transvajinal ultrasonografi ile değerlendirilen hastalardan tek veya her iki overinde endometrioma tespit edilen veya malignite şüphesi jinekolojik onkoloji konsültasyonu ile dışlanan hastalar endometrioma tanısı alarak çalışmaya alındı. Demografik veriler arasında hastaların yaş, vücut kitle indeksi(VKİ), gravida parite sayıları, eşlik eden hayatlarının bir dönemindeki infertilite durumları, fertilite istemleri yer aldı. Hastalara başlangıç vizitinde jinekolojik muayene ile ultrasonografik değerlendirme yapıldı. Ultrasonografik olarak şüphede kalınan hastalara Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) yapıldı. Endometrioma en uzun çapı ve ona dik olan çapların ölçümü yapılıp ortalaması alındı. Kist boyutları milimetre (mm) cinsinden hesaplandı. Bilateral endometriomalarda da her iki endometrioma kist çapları ölçülüp ortalamaları alındı. Hastaların başvuru anlarında serum CA-125 değerlerine bakıldı, kaydedildi. Hastalara 2 mg/gün dienogest oral tedavi başlandı. Tedaviye kesintisiz 6 ay devam edildi. Tedavi başlangıcında, hastaların dismenore ve disparoni gibi semptomları sorgulandı ve semptomların şiddetinin ölçülmesinde Vizüel Analog Skala (VAS) skorlama sistemi kullanıldı. Hastaların şu ana kadar yaşadıkları en şiddetli ağrıya 10, ağrısız olma durumuna ise 0 puan vermeleri istendi. Bu skalada, endometriomaya bağlı yaşanılan ağrının kaç puan olduğu sorgulandı. Tedavinin 3. ve 6. aylarında hastalar tekrar değerlendirildi. Ultrasonografi ve jinekolojik muayeneleri yapıldı. VAS skorlaması ile ağrı puanları kaydedildi. Ultrasonografi ile endometrioma kist boyutları ölçüldü. Kist boyutlarındaki farklılıklar kayıt altına alındı. Bulgular: Çalışmamızdaki hastaların tedavi öncesi endometrioma boyutları ortalama 44,0 ± 13 mm'den tedavinin 3.ayında ortalama 39,5 ± 15mm'ye (p<0,01), tedavinin 6.ayında ise 34,4 ± 18 mm'ye (p<0,01) gerilemiştir. Endometrioma boyutu tedavi öncesine göre 3. ve 6. ayda tedrici azalma göstermiştir ( p<0,01, p<0,01). Tedavinin 3. ve 6.ayı endometrioma boyutları kıyaslandığında, 3. Aydaki ortalama endometrioma boyutu 39,5 mm'den 34,4 mm'ye gerilemiştir (p<0,01). Tedavinin başlangıçla 3.ayı arasında endometrioma boyutlarında net 4,3 mm azalma tespit edilmiştir (p<0,01). Bu tedavinin 3.ayında endometrioma boyutlarında %10'luk bir azalmaya denk gelmektedir. Tedavinin başlangıçla 6. ayı arasında endometrioma boyutlarında net 9,4 mm azalma tespit edilmiştir (p<0.001). Bu da tedavinin 6. ayında endometrioma boyutlarında %21,4'lük bir azalmaya işaret eder. Dismenore VAS skoruna göre sorgulanmıştır. Tedavi öncesi VAS skoru ortalaması 6,9 ± 2,6 iken tedavinin 3.ayında VAS skoru ortalaması 4,3 ± 2,8, tedavinin 6.ayında VAS skoru ortalaması 3,8 ± 2,7'dir. Dismenore tedavi öncesi ile kıyaslandığında 3.ayda ve 6.ayda azalma göstermiştir (p<0,01,p<0,01) ancak 3.ay ile 6.ay karşılaştırıldığında aralarında anlamlı fark bulunmamıştır. VAS skoru dismenore için ilk 3 ayda %26 azalırken, tedavi başlangıcına göre 6 ay sonundaki azalma %31'dir. 3. ve 6. aylar arasındaki azalma ise %3'tür. Disparoni VAS skoruna göre sorgulanmıştır. Tedavi öncesi VAS skoru ortalaması 5,2 ± 3,8 iken tedavinin 3.ayında VAS skoru ortalaması 4,0 ± 3,2,tedavinin 6.ayında VAS skoru ortalaması 3,7 ± 3,1'dir. Disparoni tedavi öncesi ile kıyaslandığında 3.ayda ve 6.ayda azalma göstermiştir(p<0,01,p<0,01); ancak 3. ay ile 6.ay karşılaştırıldığında aralarında anlamlı fark bulunmamıştır. VAS skoru disparoni için ilk 3 ayda %12 azalırken tedavi başlangıcına göre 6.aydaki azalma %15'tir. 3. ve 6.aylar arasındaki azalma ise %5'tir. Ayrıca endometriomaların lokalizasyonlarına göre karşılaştırma yapıldığında anlamlı fark saptanmamıştır. Endometriomaların sağ, sol veya bilateral olması tedaviye yanıtı istatistiksel olarak etkilememiştir. Çalışmamızın sonunda toplam 10 hastada endometriomanın kaybolduğu tespit edilmiştir. Bu da hastaların %15,6'sını oluşturur. Sonuç: Bu çalışmamızın sonunda yeni nesil bir progestin olan dienogestin, endometriozis tedavisinde etkili bir ajan olduğu, endometriozise bağlı dismenore ve disparoni semptomlarını azalttığı, endometrioma boyutlarını küçülttüğü sonucuna varılmıştır. Endometriozisin medikal tedavisi ile yüz güldürücü sonuçlar elde edilebileceği ortaya konulmuştur. Özellikle over rezervinin korunması önem arz eden cerrahiden kaçındığımız, fertilite isteği olan hastalarda, endometriozise bağlı ağrının tedavisinde dienogest ilk seçeneklerden biri olmalıdır.