İncirin (Ficus carica L.) halk tıbbında kullanım şeklinin bazı biyolojik aktiviteler bakımından etnofarmakolojik olarak değerlendirilmesi

FATIMA UZAR

İncirin (Ficus carica L.) halk tıbbında kullanım şeklinin bazı biyolojik aktiviteler bakımından etnofarmakolojik olarak değerlendirilmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, FİTOTERAPİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATIMA UZAR

Danışman: Mahfuz ELMASTAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışmada Ficus carica (incir), Laurus nobilis (defne) ve Platanus orientalis (çınar) yaprakları ile bunların karışımlarının etnofarmakolojik olarak incelenmesi hedeflenmiştir. Rasyonel fitoterapi yaklaşımı ile geleneksel bilgilerin bilimsel bir zemine oturtulması ve standardizasyon ile kalite kontrol süreçlerine destek olunması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tüm örneklerin modern (soxhlet) ve geleneksel (dekoksiyon) yöntemler ile elde edilen sırasıyla etanol ile su ekstrelerinin antioksidan ve antienflamatuvar etkinlikleri ölçülüp kıyaslanmıştır. Bu aktivitelere sebep olan fenolik bileşik içerikleri HPLC-DAD analizi ile aydınlatılmıştır. Rasyonel fitoterapi bağlamında Design Expert programının Karışım Deney Tasarımı (KDT) yaklaşımı ile karışım oranları belirlenmiştir. İstatistiksel olarak anlamlı modeller seçilerek, en yüksek antioksidan aktiviteyi ortaya koyacak optimum karışım tespit edilmiştir. Son olarak karışımlardaki sinerjsitik ve antagonistik etkileşimler ortaya konulmuştur. Bulgular: DPPH aktivitesi bakımından tüm bitkilerde modern ekstreler daha aktifken ABTS aktivitesi bakımından sadece incir modern ekstresi daha etkiliydi. FRAP aktivite, incir ve defne geleneksel ekstrelerinde daha yüksekken çınar için modern ekstre daha etkiliydi. CUPRAC aktivitesi incir ve çınar geleneksel ekstrelerinde daha yüksekti, defnede ise modern ekstre daha etkiliydi. Tüm bitkiler arasında defne ve defneyi yüksek oranda içeren karışımlar daha yüksek antioksidan aktiviteye sahipti. Dört antioksidan çalışmanın sonucunda tasarlanan dört model ile optimum karışım oranları etanol ekstreleri için %1,59 incir, %19,43 çınar ve %78,98 defne, su ekstreleri için %2.27 incir, %8,10 çınar ve 89,63 defne olarak belirlenmiştir. En yüksek defne oranını içeren karışımda güçlü sinerjik etki hesaplanmıştır. Sonuç: Sonuçlar doğrultusunda fitokimyasal içeriğin antioksidan etki ile bağlantısı olduğu, bu antioksidan etkinin sinerjistik etkileşimler sayesinde artabileceği önerilmiştir. Geleneksel reçetelerdeki bileşik oranlarını optimize etmek için KDT'nin uygunluğu doğrulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Antienflamatuvar, Antioksidan, Etnofarmakoloji, Fitokimyasal İçerik, Karışım Deney Tasarımı, Rasyonel Fitoterapi.