Diyabetik retinopatili olgularda aköz hümör VEGF düzeyleri ile iskemik indeks, periferik vasküler kaçak ve diyabetik maküler ödem arasındaki ilişki
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CİHAT HAVAN
Danışman: Kenan SÖNMEZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, diyabetik retinopatide (DR) ultra geniş açılı fundus floresein anjiyografi (UWF-FA) ile değerlendirilen periferik vasküler kaçak (PVL), retinadaki kantitatif bölgesel (posterior, orta perifer, uzak perifer) ve total iskemi indeksleri gibi anjiyografik belirteçler ile aköz hümördaki vasküler endotelyal büyüme faktörü (VEGF) düzeyleri ve optik koherens tomografi (OKT) ile saptanan yapısal değişiklikler arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca bu anjiyografik ve moleküler belirteçlerin diyabetik maküler ödem (DMÖ) ve proliferatif komplikasyonlar gibi klinik sonuçları öngörmedeki değerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Prospektif kesitsel tasarımlı bu çalışmaya dahil edilen toplam 116 diyabetik retinopati hastası, non-proliferatif (NPDR; n=50) ve proliferatif (PDR; n=66) olarak iki ana gruba ayrıldı. Her hastadan yalnızca bir göz analiz kapsamına alındı. Retinal iskemi, UWF-FA ile bölgesel (posterior, orta perifer, uzak perifer) ve total iskemi indeksi üzerinden değerlendirildi. Klinik olarak uygun koşullarda alınan aköz hümör örneklerinde VEGF-A, -C ve -D düzeyleri ELISA yöntemi ile ölçüldü. Ayrıca OKT ve UWF-FA ile yapısal ve fonksiyonel değişiklikler (PVL, retina iç katmanlarının düzensizliği [DRIL], fibrotik bant, traksiyonel retina dekolmanı [TRD]) incelendi. Bulgular: PDR grubunda, NPDR grubuna kıyasla total iskemi indeksi ve tüm VEGF alt tiplerinin düzeyleri anlamlı olarak daha yüksek saptandı (tümü için p<0,05). Çok değişkenli analizde, PDR varlığını öngören en güçlü bağımsız belirtecin, her %1'lik artışla PDR riskinde %4,5 artışla ilişkili iskemi indeksi olduğu belirlendi (OR: 1,045, p=0,008). Bu genel bulgunun ötesinde, DMÖ patogenezinde iskeminin topografik dağılımının kritik bir rol oynadığı görüldü. DMÖ varlığı, artmış posterior iskemi ile pozitif (p=0,007), PDR grubunda yaygın uzak periferik iskemi ile ise negatif bir ilişki gösterdi (p=0,04). Bu tabloyu moleküler düzeyde destekler şekilde, VEGF-C düzeyinin DMÖ için güçlü bir koruyucu faktör olduğu (OR=0,130; p=0,014), buna karşılık düşük VEGF-C/VEGF-D oranının DMÖ gelişimi için bağımsız bir risk faktörü olarak saptanmıştır (OR=0,512; p=0,023). Buna karşın, fibrotik bant ve TRD gibi ileri evre yapısal komplikasyonların, en yüksek iskemik yüke (medyan %84) sahip olan ve tamamında (%100) PVL saptanan hem neovasküler diski (NVD) hem de disk dışı neovaskülarizasyon (NVE) bir arada bulunduran (NVED) grubunda kümelendiği gözlendi. Bu iskemik-fibrovasküler traksiyonel tabloyla en uyumlu moleküler belirtecin, spesifik olarak uzak periferik iskemi ile pozitif korelasyon gösteren (r=0,267, p=0,014) ve fibrotik komplikasyon varlığında artma eğilimi gösteren (p=0,060) yüksek VEGF-D düzeyleri olduğu belirlendi. Sonuç: Çalışmamız, diyabetik retinopatideki heterojen klinik gidişin, UWF-FA ile nicel olarak değerlendirilen iskeminin topografik dağılımı, total iskemi indeksi ve PVL ile yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Arka kutupta yoğunlaşan iskemi, DMÖ ile birliktelik gösterirken düşük VEGF-C/VEGF-D oranı ile karakterize olmaktadır; buna karşılık yaygın periferik iskemi, yüksek VEGF-D düzeyleri eşliğinde iskemik-fibrovasküler traksiyonel komplikasyonlara zemin hazırlayan bir patern sergilemektedir. Bu bulgular, bölgesel iskemi dağılımı ile aköz VEGF profillerinin ve OKT temelli yapısal bulguların birlikte değerlendirilmesinin, klinik seyri öngörmede ve tedavi stratejilerinin bireyselleştirilmesinde değerli olabileceğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Diyabetik Retinopati, İskemi İndeksi, İskemi Paradoksu, Periferik Vasküler Kaçak (PVL), UWF-FA, VEGF-A, VEGF-C, VEGF-D