İnternet oyun oynama bozukluğu ve sosyal medya bağımlılığı olan ergenlerde kronotip özelliklerinin incelenmesi, içe yönelim ve dışa yönelim sorunlarının kronotip tipleri ile ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAKIRKÖY PROF. DR. MAZHAR OSMAN RUH SAĞLIĞI VE SİNİR HASTALIKLARI SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ÇOCUK VE ERGEN RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERYEM YALÇINKAYA ADLIĞ
Danışman: Mehmet TEKDEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Çalışmamızda, ergenlerde internet oyunu oynama bozukluğu (İOOB) ve sosyal medya bağımlılığı (SMB) tanısı almış olgularda kronotip özelliklerini karşılaştırmak ve bu özelliklerin uyku bozukluklarıyla ilişkisini değerlendirmek amaçlanmıştır. Ayrıca, eşlik eden içe yönelim ve dışa yönelim sorunlarının kronotip tiplerine göre farklılık gösterip göstermediği ve mevcut sorunların şiddetinin kronotip tiplerinin etkisiyle değişip değişmediği de değerlendirilmiştir. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmanın örneklem grubu, Şubat 2025-Mayıs 2025 tarihleri arasında çocuk ve ergen psikiyatri polikliniğine başvuran ve İnternet Oyunu Oynama Bozukluğu (İOOB) ve/veya Sosyal Medya Bağımlılığı (SMB) tanısı almış 98 ergen ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş 48 sağlıklı kontrol grubundan oluşmaktadır. Tanı koyma sürecinde, çocuk/ergenlerin psikiyatrik değerlendirmesi DSM-5 tanı kriterleri doğrultusunda, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi – Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli (ÇDŞG-ŞY-T) kullanılarak yapılmıştır. İOOB tanısı için ICD-11 Oyun Oynama Bozukluğu tanı kriterleri, SMB için ise kliniğe özgü ve literatüre uygun biçimde hazırlanmış tanı kriterleri esas alınmıştır. Katılımcılar için sosyodemografik ve klinik verilerin elde edilmesi amacıyla araştırmacılar tarafından oluşturulmuş Sosyodemografik ve Klinik Veri Formu doldurulmuştur. İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği-Kısa Formu, Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Yenilenmiş (ÇADÖ-Y) ve Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMBÖ) formları olgu ve kontrol gruplarındaki ergenler tarafından doldurulmuştur. Ayrıca Çocukluk Dönemi Kronotip Anketi (ÇDKA), Çocuklar İçin Uyku Bozukluğu Ölçeği (ÇUBÖ) ve 6-18 Yaş Çocuk ve Gençler için Davranış Değerlendirme Ölçeği (Child Behaviour Checklist: CBCL/6–18)( ÇDDÖ) ölçekleri ise ebeveynler tarafından doldurulmuştur. BULGULAR: Çalışmada 50 tane İOOB olgusu, 48 tane SMB olgusu ve 48 tane kontrol değerlendirilmiştir. Demografik olarak, İOOB tanılı grupta erkek oranı yüksekken (%85,4), SMB tanılı grupta kız oranı (%80) fazla olduğu saptanmıştır. İOOB grubunda okul devam oranı daha düşük ve SMB grubunda ailede psikiyatrik bozukluk öyküsü (%32) ile ebeveyn ayrılığı (%24) oranları yüksek olduğu saptanmıştır. Psikiyatrik eş tanılar açısından İOOB grubunda en sık DEHB (%45,8), SMB grubunda ise MDB (%38) görülmektedir. Ölçek puanları karşılaştırıldığında, İOOB grubunun İOOB ölçek puanlarının en yüksek, SMB grubunun BSMBÖ ölçek puanlarının en yüksek olduğu; ÇADÖY toplam ve alt ölçek puanlarının ise SMB grubunda daha yüksek olduğu görülmüştür. Uyku bozukluğu ölçekleri de SMB ve İOOB gruplarında kontrol grubuna göre daha yüksek çıkmıştır. Korelasyon analizlerinde, SMB grubunda kronotip puanları ÇDDÖ içe ve dışa yönelim alt ölçekleriyle pozitif korelasyon gösterirken, uyku bozukluğu puanları da ÇDDÖ ölçek puanlarıyla anlamlı ilişkilere sahiptir. İOOB grubunda ise kronotip ve uyku bozukluğu puanları, özellikle depresyon ve içe yönelim gibi alt ölçeklerle pozitif korelasyon göstermiştir. Regresyon analizleri sonucunda, SMB ve İOOB gruplarında kronotip ve uyku bozukluğu değişkenlerinin çocuk davranış sorunları ve depresyon düzeylerini anlamlı biçimde öngördüğü saptanmıştır. SONUÇ: Çalışmanın sonuçları, hem İOOB hem de SMB tanısı alan ergenlerin, kontrol grubuna kıyasla daha akşamcı bir kronotipe sahip olduklarını, daha fazla uyku bozukluğu yaşadıklarını ve hem içe hem de dışa yönelim sorunları açısından daha yüksek risk taşıdıklarını göstermiştir. Özellikle akşamcı kronotipin, uyku kalitesindeki bozulma, içe yönelim sorunları (anksiyete, depresyon, somatik belirtiler) ve dışa yönelim sorunları (dürtüsellik, saldırganlık, kurallara karşı gelme) ile güçlü ilişkiler kurduğu; bu ilişkinin uyku bozukluğu gibi aracı değişkenler kontrol edildiğinde dahi devam ettiği ve kronotipin psikopatoloji üzerinde bağımsız bir belirleyici olabileceği ortaya konmuştur. Elde edilen veriler, sosyal medya ve internet oyun bağımlılığı tanısı alan ergenlerin psikiyatrik sorunlar ve uyku düzeni açısından daha yüksek risk taşıdığını ve akşamcı kronotipin bu süreçte kritik bir rol oynadığını vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: İçe yönelim ve dışa yönelim sorunları, İnternet oyun oynama bozukluğu, Kronotip, Psikiyatrik eş hastalanım, Sosyal medya bağımlılığı, Uyku sorunları