Acil servise başvuran ve ciddi hipernatremi tespit edilen geriatrik hastalarda; etiyoloji, prezentasyon, tedavi, prognostik faktörler ve klinik sonlanım

ASLI KISACIK

Acil servise başvuran ve ciddi hipernatremi tespit edilen geriatrik hastalarda; etiyoloji, prezentasyon, tedavi, prognostik faktörler ve klinik sonlanım

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ASLI KISACIK

Danışman: İhsan ATEŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Ciddi hipernatremi; yaşlı hastalarda morbiditesi ve mortalitesi yüksek, ivedilikle tedavi edilmesi gereken klinik bir durumdur. Literatürde hipernatremi ve ciddi hipernatremiyle alakalı çalışmalar vardır; fakat geriatrik yaş grubunu içeren kapsamlı bir çalışmaya rastlamadık. Çalışmamızda acil servise başvuran ciddi hipernatremili geriatri populasyonunda etiyoloji, prezentasyon, tedavi, prognostik faktörler ve klinik sonlanımı incelemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Nisan 2010 ve Nisan 2018 tarihleri arasında acil servise başvuran sodyumun 160 mmol/L üzerinde sonuç saptanan hastalar retrospektif tarandı. Çalışmaya; 65 yaş ve üstü ciddi hipernatremiyle başvuran 287 hasta dahil edildi. Sistem üzerinden hastaların yaşı, cinsiyeti, komorbiditeleri, kullandıklarıilaçları, acile başvurusemptomları, acil servise kabul ön tanıları, bağımlılık durumu, hastaların gelişyeri, hangi mevsimde hastaneye başvurulduğu, hastaların vital bulguları, laboratuvar değerleri, hemodiyalize alınma durumu,10 günlük sodyum takibi, yatışdurumları, yatışsüreleri, ilk gün verilen sıvı tedavisi,taburculuk ve ölüm bilgilerihastadosyalarından kaydedildi. Bulgular: Çalışma 166 kadın (%57,8) ve 121 erkek (%42,2) olmak üzere 287 hastadan oluştu. Hastaların ortalama yaşı 80,7 ±7 idi. Hastaların kullandıkları ilaçlar sırasıyla KKB (%28,9) furosemid (%17,8) ve ACEİ (%17,1) idi. Ciddi hipernatremide en sık saptanan komorbidite demans (%67,2) ve Alzheimer (%63,1) olup takibinde sırasıyla HT (%50,2), DM (%27,2) ve SVO (%24,4) eşlik etmektedir. Başvurular en sık evden (%69), ikinci sıklıkta huzurevinden (%30,3) olmaktadır. Yaz (%30,3) ve kış (%32,4) aylarında başvuru oranları fazladır. Hastalar çoğunlukla nörolojik semptom (%78), ateş (%64,8) ve dispne (%42,2) nedenli başvurmaktadır. Hastaların aldığı tanılar en sık dehidratasyon (%89,5) ve enfeksiyon (%71,1) idi. Hastaların %25,8'i servise, %52,3'ü yoğun bakım ünitesine (YBÜ) ve %4,9'u acile yatış yaptı. Hemodiyalize alınan hasta oranı %5,9 olup mortalite riski bu hastalarda yüksekti (HR:2,08; p=0,014). Tüm hastaların ortanca hastanede yatış süresi 6 gündü (min:1 maks:67). Hastaların büyük bir oranı (%78) hipotonik mayi ile tedavi edildi ve hipotonik mayi içinde en sık dekstroz (%18,1) kullanıldığı saptandı. %0.45 mix mayi ile tedavi edilen hastalar dekstroz mayi alanlara kıyasla mortalite riski daha düşük saptandı. Hastaların %39,4'ü taburcu edildiği, %42,5'nin öldüğü saptandı. Çalışmamızda ortanca ilk gün sodyum düşme hızı 3,5 mEq/L (min:-7,8 max: 14,1)'dir. Hastane içi izlemde ölen hastaların %59,8'inde (n:73) tedavi hedefine (145 mmol/L) ulaşılamadan öldüğü görüldü. Tedavinin 4. gününde tüm popülasyonun ancak %21,3'ünde (n:61) normonatremi sağlandı. Sodyumun düşme hızı azaldıkça mortalitenin anlamlı arttığı görüldü (HR: 0,70; p<0,001). Artan yaş (HR: 1,05; p=0,001), idrar yolu enfeksiyonu (HR:1,88; p=0,032), dehidratasyon varlığı (HR:4,92; p=0,007), ishal (HR:2,41; p<0,001), GİS kanama (HR:2,00; p=0,016) ve nörolojik semptom (HR:4,00; p<0,001) tüm nedenlere bağlı mortaliteyi arttırdı. Vital bulgularından azalan SKB (HR:0,99; p<0,001), azalan DKB (HR:0,98; p<0,001), artan nabız (HR:1,01; p=0,001) ve azalan GKS (HR:0,85; p<0,001) mortaliteyle yakın ilişkili bulundu. Laboratuvar bulguları arasında; artan MPV (HR:1,13; p=0,031), artan RDW (HR:1,12; p=0,001), artan Na (HR:1,05; p=0,001), artan potasyum (HR:1,24; p=0,026), artan üre (HR:1,02; p=0,002), azalan Ph (HR:0,02; p<0,001), azalan bikarbonat (HR:0,95; p=0,002) tüm nedenlere bağlı mortaliteyi arttırdı. YBÜ yatışı olanların (HR:3,70; p<0,001) ve acilde yatışı olanların (HR:23,70; p<0,001) servise yatışı olanlara kıyasla hastane mortalitesi yüksek saptandı. Sonuç:Ciddi hipernatremi geriatri populasyonunda mortaliteyi arttırmaktadır. Erken tanı ve tedavi bu hasta grubunda büyük önem arz eder. Çalışmamız ciddi hipernatremili yaşlı hastalarda geniş kapsamlı ilk çalışmadır. Anahtar Kelimeler:Ciddi hipernatremi, Yaşlı hasta, Mortalite, Acil servis