Hematopoetik kök hücre nakli yapılan çocuk hastaların nakil sonrası birinci yılında immun sistem yeniden yapılanmasının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL ÜMRANİYE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜCAHİT BULUT
Danışman: Suar ÇAKI KILIÇ
Özet:Giriş ve Amaç: Hematopoetik kök hücre nakli (HKHN), çocuklarda birçok hematolojik, onkolojik, immünolojik, metabolik ve otoimmün rahatsızlığın tedavisinde yaygın olarak kullanılan bir yöntem haline gelmiştir. Hematopoetik kök hücre nakli (HKHN) sonrası uzun vadeli konak immün rekonstitüsyonu (IR) (yeniden yapılanması) hayati öneme sahiptir, çünkü nakil sonrası ortaya çıkan ciddi enfeksiyonlar, nüksler ve ikincil maligniteler kalıcı immün yetmezlikler gibi bir çok komplikasyon ile doğrudan ilişkilidir. Çalışamızın amacı, çocuk hastalarda hematopoetik kök hücre naklini (HKHN) takiben immün sistem yeniden yapılanma sürecini kapsamlı bir şekilde araştırmaktır. Bu araştırma, nakil sonrası dönemde immün hücre alt kümelerinin kinetiğini, fenotipik profillerini ve işlevsel kapasitelerini karakterize ederek, pediatrik alıcılarda başarılı immün iyileşmeyi etkileyen faktörleri aydınlatmayı amaçlamaktadır. Ayrıca bu çalışma, bağışıklık sisteminin yeniden yapılandırılması dinamikleri ile graft-versus-host hastalığı (GVHD), enfeksiyöz komplikasyonlar ve uzun vadeli bağışıklık yeterliliği gibi klinik sonuçlar arasındaki potansiyel korelasyonları tanımlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Mart 2019 ile Haziran 2023 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ümraniye Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Kemik İliği Nakil Ünitesinde yatan 18 yaşından küçük, allojenik ve otolog HKHN yapılan 55 hasta dahil edilmiştir. Çeşitli nedenlerde ikinci kez nakil olan, nakil sonrası herhangi bir nedenle ölen ve nakil sonrası takiplerinin birinci yılı dolmadan çeşitli nedenlerle takipten çıkan hastalar çalışma dışında bırakılmıştır. Veriler retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Bütün analizlerde IBM SPSS.25 programı kullanılmış ve anlamlılık düzeyi olarak p< 0.05 değeri kabul edilmiştir. Bulgular: Bu çalışmada, Mart 2019 – Haziran 2023 tarihleri arasında hematopoetik kök hücre nakli yapılan 29(%52.7)'u erkek, 26(%47.3)'sı kız olmak üzere 55 hastanın verileri değerlendirildi. HKHN yapılan hastaların nakil sırasındaki yaşları, 3 ile 211 ay arasında değişmekte olup ortalama değer 81,3 ay olarak görüldü. Hastaların nakil anında yaş ortalaması 81.31 ± 68.01, lenfosit alt grup değerlendirme yaş (ay) ortalaması 95.20 ± 67.02 olarak değerlendirilmiştir. Çalışmaya 6 (%10.9) otolog, 49 (%89.1) allojenik gruptan olmak üzere toplam 55 hasta dahil edildi. Çalışmaya dahil edilen hastaların nakil öncesi tanı grupları incelendiğinde 37'sinin (%67.3) tanısı non-malign hastalık, 18'inin (%32.7) tanısının malign hastalık olduğu saptandı. Hematopoetik kök hücre naklinde kullanılan kök hücre kaynağına bakıldığında 36 (%65.5) hastanın kök hücre kaynağı kemik iliği , 19 (%34.5) hastanın periferik kan olduğu görüldü. Donör kaynağına bakıldığında; 6 (%10.9) Otolog, 18 (%32.7) MSD/Kız, 18 (%32.7) MSD/Erkek, 5 (%9.1) MRD/Baba, 3 (%5.5) MRD/Anne, 4 (%7.3) MUD/Erkek, 1 (%1.8) Haploidentik donör olduğu saptandı. CD3+ hücre sayısı ile kimerizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve CD3 sayı düşük olan hastalarda kimerizmi '< %95 altı karışık kimerik' olan hastaların oranı (%50), normal olan hastalara göre (%14.6) anlamlı olarak daha yüksektir (p=.044). CD4+ hücre sayısı ile kimerizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve CD4+ hücre sayısı düşük olan hastalarda kimerizmi '<95 altı karışık kimerik' olan hastaların oranı (%42.9), normal olan hastalara göre (%11.4) anlamlı olarak daha yüksektir (p=.022). CD8+ hücre sayısı ile kimerizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve CD8+ hücre sayısı düşük olan hastalarda kimerizmi '<95 altı karışık kimerik' olan hastaların oranı (%75.0), normal olan hastalara göre (%15.6) anlamlı olarak daha yüksektir (p=.023). CD19+ hücre sayısı ile kimerizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve CD19+ hücre sayısı düşük olan hastalarda kimerizmi '<95 altı karışık kimerik' olan hastaların oranı (%75.0), normal olan hastalara göre (%15.6) anlamlı olarak daha yüksektir (p=.023). CD16+/56+ hücre % ile GVHH arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur ve CD16+/56+ %'si düşük olan hastalarda GVHH oranı (%71.4), normal olan hastalara göre (%20.8) anlamlı olarak daha yüksektir (p=.013). Sonuç: Çalışmamızda, hematopoetik kök hücre nakli (HKHN) yapılan çocuk hastalarda, nakil sonrası immün yeniden yapılanma hızı ve bu sürece etki ettiği düşünülen faktörler incelenmiştir. Kök hücre kaynağı, total lenfosit kimerizm değeri, engrafman günü ve graft versus host hastalığı (GVHH) gibi faktörlerin, çeşitli immün bileşenlerin toparlanma hızı ve niceliksel özellikleri üzerinde etkili olduğu ve bu bulguların literatürle uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: ''Hematopoetik kök hücre (HKHN) nakli'', ''İmmün yeniden yapılanma'', ''Lenfosit alt grup '', ''Pediatri''