Biyolojik tedavi alan nonradyografik ve radyografik aksiyel spondiloartrit hastalarında klinik cevabı öngören faktörlerin araştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİZAMETTİN ACA
Danışman: Halil HARMAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: "Bu araştırmanın amacı, biyolojik tedavi altındaki non-radyografik ve radyografik aksiyel spondiloartropati hastalarında tedavi başarısını ve klinik yanıt süresini etkileyen bağımsız prediktörleri (öngördürücü faktörleri) analiz etmektir." Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 01.11.2024 – 01.06.2025 tarihleri arasında SBÜ İstanbul Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Eğitim ve Araştırma Hastanesi Romatoloji Polikliniği'nde yürütülmüştür. Çalışmaya, ASAS 2009 görüntüleme kriterlerine göre non-radyografik aksiyel spondiloartrit (nr-axSpA) ve Modifiye New York kriterlerine göre radyografik aksiyel spondiloartrit (r-axSpA) tanısı almış toplam 128 hasta (64 nr-axSpA, 64 r-axSpA) dahil edilmiştir. Örneklem büyüklüğü, %95 güven düzeyi, %80 test gücü ve d=0.5 etki büyüklüğü esas alınarak GPower 3.1 programı ile hesaplanmış; hesaplamada Corli ve ark.'nın çalışması referans alınmıştır. Çalışma, biyolojik tedavi öncesi ve sonrası BASDAI skorlarının karşılaştırılması nedeniyle retrospektif kesitsel-analitik bir araştırma olarak tanımlanmıştır. Tüm hastaların demografik özellikleri, tanı süresi, cinsiyet, HLA-B27 durumu, sigara/alkol kullanımı ve ekstraartiküler tutulum varlığı dosya kayıtlarından elde edilmiştir. Klinik yanıtı değerlendirmek amacıyla güncel BASDAI, BASFI ve BASMI skorları hesaplanmıştır. Tüm veriler hastane bilgi yönetim sistemi, poliklinik notları ve hasta dosyalarından retrospektif olarak toplanmış; değerlendirmeler aynı hekim tarafından yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya toplam 128 birey katılmıştır. Bireylerin yaş ortalaması 44,18±8,59 yıl olup, %18,8'i (n=24) kadın, %81,2'si (n=104) erkektir. Ortalama şikâyet süresi 17,28±7,88 yıl, tanı süresi 11,31±6,82 yıl ve tanıda gecikme süresi 5,97±4,81 yıldır. Aile AS hastalığı öyküsü %39,8 (n=51) oranında tespit edilmiş, BMI ortalaması 27,39±3,65 kg/m² olarak saptanmıştır. Bireylerin %30,5'inde (n=39) tek biyolojik ilaç yanıtsızlığı, %7,0'sinde (n=9) birden fazla biyolojik ilaç yanıtsızlığı vardır. Ortalama biyolojik ilaç kullanım süresi 5,51±3,25 yıldır. HLA-B27 testi yapılan 100 hastanın %67,0'sinde pozitif bulunmuştur. Biyolojik ilaç yanıtsızlığı açısından cinsiyet dağılımı anlamlı farklılık göstermiştir (p=0,034). Yanıtsızlık olmayan bireylerin %23,6'sı kadın iken, yanıtsızlık olanlarda bu oran %7,7'dir. Düzenli NSAİİ kullanımı yanıtsızlık grubunda anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (%12,8'e karşı %2,2; p=0,027). Benzer şekilde düzensiz NSAİİ kullanımı da yanıtsızlık grubunda daha fazladır (%38,5'e karşı %19,1; p=0,020). Radyografik tutulum varlığı yanıtsızlık grubuyla anlamlı ilişkili bulunmuştur (p=0,026); yanıtsızlık olanların %87,2'si radyografik AS iken, yanıtsızlık olmayanlarda bu oran %68,5'tir. Biyolojik ilaç yanıtsızlığı olanların hem ilaç başlangıcındaki (6,60±0,47'ye karşı 6,18±0,56) hem de en son BASDAI ortalaması (2,91±0,72'ye karşı 2,19±0,59) yanıtsızlık olmayanlara göre anlamlı düzeyde daha yüksektir (p 0,05). Sonuç: Bu çalışma aksiyel spondiloartrit hastalarında biyolojik tedavi yanıtını öngören faktörlerin belirlenmesine önemli katkılar sağlamıştır. Erkek cinsiyet, radyografik tutulum varlığı ve NSAİİ kullanımı, biyololjik ilaç yanıtsızlığı ile anlamlı düzeyde ilişkili bulunmuştur. Bu faktörlerin klinik pratikte tedavi planlaması, hasta seçimi ve takip stratejilerinin belirlenmesinde göz önünde bulundurulması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Aksiyel spondiloartropati ,biyolojik ilaç,klinik yanıt