Tekrarlayan sepsis olgularının klinik, laboratuvar ve prognoz açısından irdelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, KAYSERİ ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK BAKTERİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE ARMAN FIRAT
Danışman: İlhami ÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Sepsis, konağın enfeksiyona verdiği kontrolsüz yanıt sonucu gelişen, hayati tehdit edici, sistemik inflamatuar çoklu organ yetmezliği ile giden bir halk sağlığı problemidir (1). Sepsise bağlı gelişen uzun süreli inflamasyon ve immünsupresyon hastaları tekrarlayan sepsis ataklarına karşı savunmasız bırakır. Sepsis sonrası hastaların neredeyse üçte biri 90 gün içinde tekrar hastaneye başvurmaktadır ve hasta 50 yaş üzerinde ise %50'si tekrar başvurmaktadır. Tekrar başvuruların ise en büyük nedeni yine sepsistir. Çalışmada hastanede sepsis/septik şok tanısı ile takip edilen hastalarda; şifa ile taburcu edilen hastaların 90 gün içerisinde enfeksiyon hastalıklarına bağlı hastaneye tekrar başvuru risk faktörlerini, şifa ile taburcu olan hastaların taburculuk sonrası 90 günde mortaliteyi etkileyen risk faktörlerini, ardışık sepsis epizotları incelenerek tekrarlayan sepsis olgularında enfeksiyon bölgesi ve etken mikroorganizmaların benzerlik oranlarını, yatış öncesi 90 günde bir veya birden fazla sepsis geçiren hastaların mortalitesini, ilk başvuru anındaki mikrobiyolojik etkenlerini belirlemek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma tek merkezli, retrospektif gözlemsel kohort çalışması olarak planlandı. Çalışma kapsamında 1 Haziran 2018 ve 31 Aralık 2022 tarihleri arasında Kayseri Şehir Hastanesinde sepsis ve septik şok tanısıyla yatan hastaların geriye dönük durumları incelenmiştir. Sepsis tanısı, SCCM/ESICM çalışma grubunun 2016'da yayınladığı kılavuza göre belirlenmiştir. Çalışmaya dahil edilen hastaların başvurusu öncesi altı ayı ve taburculuk sonrası 90 günü incelendi. Covid-19 pandemisi nedeniyle çalışma taburculuk sonrası 90 gün olarak kısıtlı tutuldu. Sepsis/septik şok tanısı ile tedavi edilip şifa ile taburcu edilen 183 hastanın taburculuk sonrası 90 gün içerisinde hastaneye yeniden başvuruları incelendi. Enfeksiyon hastalıklarına bağlı yeniden kabuller sepsis ve/veya sepsis ilişkili tekrarlayan başvuru olanlar (SSITB) olarak kabul edildi, diğer başvurular ve tekrar başvurusu olmayan hastalar sepsis ve/veya sepsis ilişkili tekrarlayan başvurusu olmayanlar (SSITBO) olarak değerlendirildi; hastalar iki grupta incelendi. Sepsis/septik şok sonrasında taburcu olan hastanın taburculuk sonrasında ilk 90 gün içinde mortalitesi hesaplandı. Hastaneden şifa ile taburcu edilen hastalar 90 gün içerisinde ölenler ve sağ kalanlar şeklinde iki grupta incelendi Çalışmaya dahil edilen hastaların ardışık sepsis epizotları kaydedildi, enfeksiyon bölgesi ve etken mikroorganizmalar incelendi; benzerlik oranlarına bakıldı. Yatış öncesi 90 günde bir veya birden fazla sepsis geçiren hastaların mortalitesi incelendi. Tüm sepsis epizodlarının ilk başvuru anındaki mikrobiyolojik etkenlerine bakıldı. Çalışmaya 18 yaş üstü, sepsis nedeniyle takip ve tedavi edilmiş olan hastalar dahil edilmiş olup, 18 yaş altı hastalar, gebe hastalar, COVID-19 nedeniyle takip ve tedavi edilen hastalar ve yatış öncesi 90 gün içerisinde sepsis ile takip edilen hastalar çalışma dışı bırakılmıştır. Çalışmada: hastalara ait demografik veriler, hastane ve yoğun bakım ünitesinde yatış süreleri, altta yatan hastalıklar, primer enfeksiyon kaynağı, sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon yüzdesi, başvuru öncesinden son 90 güne kadar geçirilmiş enfeksiyon varlığı ve odağı, son altı ay içerisinde antibiyotik kullanım öyküsü, laboratuvar incelenmesinde tam kan sayımı ve biyokimyasal parametreleri, prokalsitonin ve HbA1c değerleri; sepsis düzeylerini belirlemek amacıyla ilk başvuru anındaki APACHE 2, SOFA, GKS skorları ile Charlson Komorbidite indeksi; yoğun bakım ünitesi yatış sürecinde vazopressör başlanması ve invaziv mekanik ventilasyon uygulaması olup olmadığı, tedavi başladıktan sonraki yedinci günde klinik yanıt ve mikrobiyolojik yanıt parametreleri incelendi. Bulgular: Sepsiste hastane mortalite %23,3, septik şokta ise %71,2 idi. Sepsis/septik şok hastalarında ise hastane mortalitesi %39 olarak görülmüştür. Hastaların yaş ortalaması 75,2±14,2 yıl idi ve %51,3'ü erkekti. Hastaların hastanede toplam yatış süresi ortalaması 15,6±13,4 gün, yoğun bakım ünitesinde yatış süresi ortalaması 10,5±11,6 gündü. Hastaların Charlson komorbidite indeksi ortancası 5 (0-15) olarak hesaplandı. Taburcu edilen hastaların %37,2'si taburculuk sonrası 90 günde enfeksiyon hastalıklarına bağlı tekrar hastaneye yatırılmıştır. Hastaların %34'ünde sepsis/septik şok gözlenmiştir. Sepsis ve/veya sepsis ilişkili tekrarlayan başvurusu olan hastaların yoğun bakım ünitesinde kalış süresi (p=0,036), Charlson komorbidite indeksi (p=0,016), sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon (p<0,001), hastaneye kabul öncesi son 90 gün içinde enfeksiyon geçirme öyküsü (p<0,001) ve idrar yolu enfeksiyonu geçirme öyküsü (p=0,001), hastaneye kabul öncesi son 6 ayda antibiyotik kullanım öyküsü (p=0,001) ve kullanılan antibiyotiğin β-laktam grubu antibiyotik (karbapenem hariç) (p=0,028) ile karbapenem (p=0,027) olması SSITBO'a göre daha yüksekti. Taburculuk sonrası 90 gün içinde ölen hastaların yaşı (p=0,005), yoğun bakım ünitesinde kalış süresi (p=0,048), Charlson komorbidite indeksi (p=0,028) daha yüksek; başvuru anındaki albümin değeri (p=0,006) ve tedavinin yedinci gününde mikrobiyolojik yanıt oranları (p= 0,038) daha düşük gözlenmiştir. Hastaların ilk yatışlarında en sık solunum yolu enfeksiyonu görülmekte (%36,5) iken ikinci veya üçüncü yatışlarında en sık idrar yolu enfeksiyonu (%27) görülmüştür. Tekrarlayan sepsis hastalarının %55,9'unda benzer bölgede enfeksiyon görülmüşken, %5,8'inde benzer enfeksiyon bölgesi ve aynı mikroorganizma gözlenmiştir. Yatış öncesi 90 günde bir veya birden fazla sepsis geçiren hastaların mortalitesi, yatış öncesi 90 günde sepsis geçirmeyen hastaların mortalitesine göre anlamlı olarak yüksek tespit edilmiştir (p=0,020). Sepsis ataklarının hepsi ele alındığında %37,2'sinde etken mikroorganizma tespit edilemedi, Escherichia coli (%34) ve Klebsiella pneumoniae/oxytoca (%15) en sık görülen sepsis etkenleri idi. Sonuç: Enfeksiyon hastalıkları ilişkili tekrarlayan başvurusu olan hastalarda, tekrarlayan başvurusu olmayanlara göre YBÜ'nde kalış süresi, Charlson komorbidite indeksi, sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon, antibiyotik kullanımı ve enfeksiyon geçirme öyküsü daha yüksekti. Taburculuk sonrası 90 gün içinde ölen hastalarda sağ kalanlara göre yaş ortalaması daha yüksek, YBÜ'nde yatış süresi daha uzun, Charlson komorbidite indeksi daha yüksek tespit edilirken; başvuru anında albümin değeri daha düşüktü ve tedavi sonrası yedinci gün mikrobiyolojik yanıt daha az görüldü. Tekrarlayan sepsis nedeniyle yeniden kabulü yapılan hastaların üçte ikisi aynı enfeksiyon bölgesine sahip iken yüzde beşinde aynı bölge ve aynı mikroorganizma görüldü. Hastaneye kabul öncesinde en az bir kez sepsis/septik şok geçirmek hastane mortalitesini artırmaktadır. Sepsis/septik şok hastalarında etken mikroorganizmalara baktığımızda en sık Escherichia coli ve Klebsiella pneumoniae/oxytoca görüldü. Anahtar Kelimeler: Sepsis sonrası geri kabul, sepsis sonrası mortalite, tekrarlayan sepsis, sepsis etkenleri