Majör depresif bozukluk tanılı hastalarda erteleme davranışının zaman perspektifi ile ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA YILMAZ DAĞ
Danışman: Kamil Nahit ÖZMENLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Majör depresif bozukluk (MDB); çökkünlük, isteksizlik, zevk alamama gibi belirtiler ve işlevsellikte bozulma ile seyreden, toplumda sık görülen ve sıklıkla yeti yitimine neden olan bir duygudurum bozukluğudur. Depresyon ile bağlantılı olduğu düşünülen erteleme, yapılması gereken görevlerin daha ileri bir zamana ötelenmesi olarak tanımlanmaktadır. Erteleme, geçici bir rahatlık sağlamasına rağmen kaygı, stres ve başarısızlık gibi birçok olumsuzlukla sonuçlanabilmektedir. Ertelemenin; bilişsel, davranışsal, duygusal ve hatta zamansal bileşenlerinin olduğu, gelecekteki benlik ile şimdiki benlik arasında kopukluktan kaynaklandığı düşünülmektedir. Erteleme ile ilişkili olduğu düşünülen zaman perspektifi kavramı, genel olarak bir kişinin geçmiş, şimdi ve gelecek zamana karşı tutumunu belirleyen bir yapı olarak tanımlanmıştır. Farklı çalışmalarda, zaman perspektifi ve erteleme hem depresyonla hem de birbirleriyle bağımsız olarak ilişkilendirilmiştir. Bu çalışmada, zaman perspektifi ve ertelemenin birbirleriyle ve depresyonla olan ilişkileri eş zamanlı olarak incelenmiştir. Bu bağlamda MDB hastalarında erteleme davranışının zaman perspektifi ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve kontrollü bir tasarıma sahip olan bu çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Kliniğinde yatarak tedavi gören ve polikliniğe başvuran MDB tanılı 117 hasta ile sağlıklı kontrol grubundan gönüllü 105 kişi dahil edilmiştir. Katılımcıların depresyon, anksiyete ve stres düzeylerinin değerlendirilmesi için Depresyon-Anksiyete-Stres Ölçeği (DASÖ-21), erteleme davranışını değerlendirmek için Yetişkin Erteleme Envanteri (YEE), zaman perspektifini değerlendirmek için Zimbardo Zaman Perspektifi Envanteri (ZZPE) uygulanmıştır. Elde edilen veriler uygun istatistiksel yöntemler ile analiz edilmiştir. Bulgular: MDB ve kontrol grubundaki bireylerin erteleme düzeylerini ölçen YEE puanları arasında fark saptanmıştır (p<0.001). Depresyon tanılı hastaların erteleme puanları kontrol grubuna göre yüksek bulunmuştur. MDB ve kontrol grubundaki bireylerin zaman perspektifleri arasında fark saptanmıştır. Depresyon tanılı hastaların geçmiş olumsuz, şimdide kaderci puanları kontrol grubuna göre yüksek; geçmiş olumlu, şimdide hazcı ve gelecek puanları kontrol grubuna göre düşük bulunmuştur. Hem depresyon hem de sağlıklı kontrol grubunda yaş (p<0.05) ve gelecek zaman perspektifi (p<0.001) erteleme ile negatif yönlü korelasyon göstermiştir. Ertelemenin belirleyici faktörlerinin saptanması için yapılan çok değişkenli doğrusal regresyon analizinde "MDB tanısı ve gelecek zaman perspektifi" değişkenleri YEE toplam puanları için belirleyici faktörler olarak bulunmuştur. (R² =0.507, F=14.480, p=0.000). Sonuç: Bu çalışma, ertelemenin MDB tanısı alan bireylerde daha yaygın olduğunu ve MDB tanısının erteleme davranışı için bir belirleyici olduğunu göstermiştir. MDB tanısı almış bireylerin sağlıklılara göre zaman perspektiflerinde belirgin farklılıklar olduğu bulunmuştur. Ayrıca gelecek zaman perspektifine azalmış yönelimin de erteleme için bir belirleyici olduğu gösterilmiştir. Yaşam kalitesini etkileyen ertelemenin ve erteleme ile ilişkili olduğu bilenen depresyonun zaman perspektifleriyle bağlantılı olduğunun gösterilmesi; bu alanda yapılacak sonraki çalışmalara, erteleme ve depresyonun tedavi sürecine ve literatüre katkı sağlayacaktır.