Kemik iliği transplantasyonu yapılan pediatrik hastalarda immün sistemin yeniden yapılandırılmasında etki eden faktörlerin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ECEHAN KÜÇÜK
Danışman: Ayşe METİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Kemik iliği transplantasyonu malign, non malign birçok hastalığın tedavisinde kullanılan önemli bir tedavi yöntemidir. Günümüzde kemik iliğine ek olarak periferik kan ve umblikal kord kanı da kök hücre kaynağı olarak kullanılabildiği için hematopoetik kök hücre nakli (HKHN) olarak da isimlendirilir. Kemik iliği transplantasyonu yapılan hastanın immün sistemi, kemoterapi ilaçları ve uygulanan radyoterapi nedeniyle baskılanmaktadır. İmmün sistemin yeniden yapılanması ve nakil sonrası gelişen komplikasyonların başarılı bir şekilde yönetilmesi, nakil sonrası sağkalımda etkili faktörlerdir. Naklin başarısı; donör ve alıcı arasındaki insan lökosit antijen (HLA) uyum oranı, hazırlık rejiminde verilen ilaçlar, transplant sonrası geçirilen enfeksiyonlar, gelişen komplikasyonlar gibi birçok faktörle ilişkilidir. Bu çalışmada amacımız kemik iliği transplantasyonu yapılan pediatrik hastalarda, immün sistemin yeniden yapılanmasında ve yeniden yapılanma zamanında etki eden faktörleri saptamaktır. Gereç-Yöntem: Çalışmaya, Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Hastanesi ve Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim Araştırma Hastanesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Kemik İliği Transplantasyonu Ünitesi'nde, Nisan 2010-Temmuz 2022 tarihleri arasında kemik iliği transplantasyonu olan 0-18 yaş arası, 81 hasta dahil edilmiştir. Çalışma retrospektif kesitsel bir çalışmadır. Hastaların dosyaları geriye dönük incelenmiş ve immün sistemin yeniden yapılanması üzerine etkili faktörler araştırılmıştır. Hastalar, nakil sonrası lenfosit alt grup analizlerine göre immün rekonstitüsyonu tam olan ve parsiyel olan olarak ikiye ayrılmıştır. Hastalar lenfosit alt gruplarının tümünde hedef düzeye ulaştıysa tam, en az bir değerde hedef düzeye ulaştıysa parsiyel immün rekonstüte kabul edilmiştir. Lenfosit alt grup analizlerinin zamansal değişimi, altta yatan primer hastalık, demografik özellikler, transplantasyon çeşidi, uygulanan tedaviler, nakil sonrası komplikasyonlar gibi etkenlerin immün yeniden yapılanmadaki etkileri araştırılmıştır. Bulgular: Çalışmaya HKHN olan 81 hasta dahil edilmiştir. Hastaların yaş ortalaması 7,02±4,9 yıl saptanmıştır. Hastaların 51'i (%63) erkek, 30'u (%37) kız hastadır. Hastaların 43'ü (%53,1) hematolojik malignite, 4'ü onkolojik malignite, 13'ü kemik iliği yetmezliği, 5'i hemoglobinopati, 2'si nörometabolik hastalık, 10'u immün yetmezlik, 3'ü hemafagositik sendrom, 1'i hematolojik malignite ve immün yetmezlik nedeniyle HKHN olmuştur. Hastaların 70'i (%86,4) tüm lenfosit alt gruplarında, 11'i (%13,6) lenfosit alt grubunun en az bir tanesinde hedef değere ulaşmıştır, hastalar ortalama 890±524 gün takip edilmiştir. Çalışmamızda mortalite oranı %11,1 saptanmıştır. İmmün rekonstitüsyonu tam olan grupta hastaların yaş ortalaması, immün rekonstitüsyonu parsiyel olan gruptan daha düşük saptanmıştır. İmmün rekonstitüsyonu tam olan grupta VKI SDS değeri daha yüksek saptanmıştır. Periferik kök hücre kullanılan hastalarda, kemik iliği kullanılan hastalara göre CD19+ B lenfositlerin ve CD3+ T lenfositlerin immün rekonstitüsyonu daha geç olmuştur. İlk bir yıldaki mutlak nötrofil sayısı ile CD19+ B lenfositlerin ilk 6 ayda hedefe ulaşma oranı arasında anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Çekirdekli hücre sayısının artması CD3+ T lenfosit rekonstitüsyonunu geciktirmiştir. Hazırlık rejiminde kullanılan ilaçlar, akut GVHH geçirilmesi, kimerizm düzeyi lenfosit alt gruplarının rekonstitüsyon zamanında etkili bulunmuştur. Donör tipi, GVHH proflaksisi, engraftman süresi, kimerizm ve aşılamanın başlanması mortalitede etkili bulunmuştur. Sonuç: Nakil yapılan hastalarda, hasta ve donöre ait birçok özellik, hastanın immün sisteminin yeniden yapılanmasında, immün sistemin yeniden yapılanma zamanında ve sağkalımda etkilidir. Bu faktörlerin bilinmesi ve uygun önlemlerin alınması, komplikasyonların önlenmesinde ve nakil başarısının sağlanmasında önemlidir. Anahtar Kelimeler:Kemik iliği transplantasyonu, immün rekonstitüsyon, immün yetmezlik, engraftman, pediatri