Total ve parsiyel kalça protezlerinde perioperatif periprostetik femur kırığı risk faktörlerinin belirlenmesi ve risk analizinin yapılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ATATÜRK GÖĞÜS HASTALIKLARI VE GÖĞÜS CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, CERRAHİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA FURGAN KARAKUŞ
Danışman: Mustafa Caner OKKAOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ: Kalça protezi, ileri evre kalça artrozu veya kalça kırığı olan hastalarda yaygın olarak uygulanan bir tedavi yöntemidir. Perioperatif periprostetik femur kırıkları (PFK), bu cerrahinin en önemli komplikasyonlarından biri olup, hasta morbiditesini artırmakta ve bu hastaların erken mobilizasyonunu ve erken yük vermesini engellemektedir. Bu çalışmanın amacı, total kalça protezi (TKP) ve parsiyel kalça protezlerinde (PKP) perioperatif PFK risk faktörlerini belirlemek ve kapsamlı bir risk analizi yaparak, kırık gelişimini öngörebilecek bir risk tahmin modeli geliştirmektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Ankara Atatürk Sanatoryum Eğitim ve Araştırma Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği'nde 2011-2023 yılları arasında TKP veya PKP uygulanan 1116 hasta (491 kalça artrozu, 625 kalça kırığı) çalışmaya dahil edilmiştir. Hastaların demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, Charlson Yaş-Ekli Komorbidite İndeksi (CYKİ)), ameliyat öncesi laboratuvar parametreleri (hemoglobin, albümin, nötrofil/lenfosit oranı (NLO)), radyolojik ölçümleri (kortikal kalınlık indeksi (KKİ), Dorr İndeksi, cilt altı yumuşak doku kalınlığı (CAYK), cilt altı yumuşak doku kalınlığı oranı (CAYKO), rezidü femur boynu, dizilim, grafide ölçülen bacak uzama miktarı) ve cerrahi parametreleri (cerrahi yaklaşım, femoral stem tipi, cerrah tecrübesi, ameliyat zamanı) retrospektif olarak değerlendirilmiştir. Perioperatif PFK gelişimini etkileyen modifiye edilebilir ve edilemeyen faktörler, çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile belirlenmiş ve risk skorlama sistemleri geliştirilmiştir. BULGULAR: Tüm hasta grubunda perioperatif PFK oranı %21.4 (n=239) olarak saptanmıştır. Vancouver sınıflamasına göre en sık Tip A2 (%10.7) ve Tip A3 (%9.1) kırıklar görülmüştür. Artroz grubunda, implant dizilimi (OR=4.495, %95 GA: 2.367-8.541), Tip 2 (OR=3.294, %95 GA: 1.397-7.767) ve Tip 4 (OR=2.576, %95 GA: 1.391-4.769) çimentosuz femoral stemler, sekonder artroz varlığı (OR=1.760, %95 GA: 1.087-2.849), CAYKO (OR=1.584, %95 GA: 1.088-2.308) ve ameliyat öncesi NLO (OR=1.096, %95 GA: 1.005-1.196) artmış kırık riski ile ilişkili bulunurken, rezidü femur boynu (OR=0.928, %95 GA: 0.887-0.972) koruyucu faktör olarak saptanmıştır. Kırık grubunda ise, çimentosuz femoral stemler (OR=14.18-34.80), CAYKO (OR=8.45, %95 GA: 4.30-16.60), CYKİ (OR=1.62, %95 GA: 1.30-2.02) ve implant dizilimi (OR=1.70, %95 GA: 1.00-2.88) risk faktörleri olarak belirlenirken; tecrübeli cerrah (OR=0.24, %95 GA: 0.11-0.50), KKİ (OR=0.017, %95 GA: 0.00-0.02), ameliyat öncesi albümin düzeyi (OR=0.30, %95 GA: 0.15-0.62) ve rezidü femur boynu (OR=0.91, %95 GA: 0.84-0.98) koruyucu faktörler olarak tespit edilmiştir. Geliştirilen risk skorlama sistemleri, artroz hastaları için AUC=0.722 (%95 GA: 0.666-0.779), kırık hastaları için AUC=0.9209 (%95 GA: 0.8874-0.9544) değerleri ile etkin öngörü başarısı ortaya koymuştur. SONUÇ: Primer tanı kalça protezi sonrası PFK gelişiminde belirleyici rol oynamaktadır. Artroz hastalarında cerrahi teknik ve implant pozisyonu öne çıkarken, kırık hastalarında komorbidite yükü ve kemik kalitesi belirleyici faktörlerdir. Her iki grupta da, özellikle Tip 4 çimentosuz femoral stemler artmış kırık riski ile ilişkilidir. Çalışmamızda geliştirilen risk tahmin modelleri, ameliyat öncesi dönemde yüksek riskli hastaların belirlenmesinde ve uygun cerrahi stratejinin planlanmasında yardımcı olabilir. Yüksek riskli hastalarda çimentolu stem kullanımı, rezidü femur boynu korunması ve optimal implant pozisyonlaması gibi cerrahi teknik modifikasyonları ile PFK insidansı azaltılabilir. Gelecek çalışmalarda, geliştirilen risk modellerinin çok merkezli validasyonu ve farklı implant tasarımlarının uzun dönem sonuçları araştırılmalıdır. Anahtar Kelimeler: Total kalça protezi, parsiyel kalça protezi, periprostetik femur kırığı, risk faktörleri, risk analizi, Vancouver sınıflaması, çimentosuz femoral stem, komorbidite.