Hematopoietik kök hücre nakli yapılan lösemi hastalarında tüm vücut ışınlamasının antropometrik ölçümlere etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GELİNCİK RANA ARAS
Danışman: Namık Yaşar ÖZBEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Hematopoietik kök hücre nakli (HKHN), çocukluk çağı malignitelerinden en sık görülen grup olan lösemilerin tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Nakil öncesi immünsüpresyon ve kemoterapinin etkinlik gösteremediği malign hücreleri yok etmek amacıyla myeloablatif hazırlık rejiminde uygulanan tüm vücut ışınlaması (TVI), hastalarda erken ve geç dönemde komplikasyonlar oluşturabilir. TVI'ya bağlı geç dönem komplikasyonlardan olan büyüme geriliği; hipotalamik hipofizer aks etkilenmesine bağlı büyüme hormonu eksikliği veya TVI'nın epifiz plaklarına yaptığı etkiye bağlı olabilir. Büyüme hormonu eksikliği insidansı daha eski çalışmalarda yüksek riskli hastaların TVI'ya ek olarak lösemi tedavi sürecinde kraniyal radyasyon alması ve TVI'nın bölünmemiş tek dozda verilmesi sebebiyle yüksek olsa da, yeni çalışmalarda TVI'nın bölünmüş dozlarda verilmesi ve lösemi tedavi protokollerinde kraniyal radyasyonun kullanımının kısıtlanması sebebiyle bu insidans azalmış gösterilmiş olup hasta tanı gruplarının farklılığı ve bu hastalarda görülen morbidite çeşitliliği sebebiyle sonuçlar heterojendir. Aynı zamanda nakil yapılan hastalarda radyasyonun net açıklanamayan bir sebeple uzun dönem takiplerde obezite insidansının arttığını gösteren çalışmalar da vardır. Çalışmamızda lösemi tanısıyla nakil yapılan hastalarda TVI'nın ve TVI ile birlikte diğer hasta bağımlı parametrelerin uzun dönemde büyüme gelişme geriliği ve obeziteye etkisini göstermeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Nisan 2010- Ağustos 2019 ayları arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hematoloji Onkoloji Eğitim Araştırma Hastanesi Çocuk Hematoloji ve Onkoloji Bilim Dalı Hematopoietik Kök Hücre Nakil Ünitesinde; Ağustos 2019-Ocak 2021 ayları arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Çocuk Hematopoietik Kök Hücre Nakil Ünitesinde HKHN yapılan 0-18 yaş lösemi hastaları çalışmaya dahil edildi. Hastaların nakil yapıldığı yaş, cinsiyeti, lösemi alt tanısı, HLA uyumu, donörün akrabalık ilişkisi, nakildeki pubertal durumu, nakil sonrası relaps durumu, nakil öncesi myeloablatif rejimde aldığı ilaçlar, GVHD profilaksisi için aldığı ilaçlar, nakil öncesi radyoterapi öyküsü, nakil öncesi ve sonrası takiplerinde antropometrik ölçümleri (boy, ağırlık, vücut kitle indeksi ve uzama hızı) ve kemik mineral dansitometre değerleri, nakil sonrasında görülen endokrinolojik komplikasyonlar, nakil öncesi ve sonrasında takipte görülen spesifik laboratuvar sonuçları, final boyu, kronik GVHD öyküsü ve nakil sonrası kortikosteroid kullanım öyküsü hastane bilgi sistemi ve hastane dosyaları kullanılarak kaydedildi. Bulgular: Çalışmamızda HKHN yapılan 101 lösemi hastasının 51'ine nakil hazırlık rejiminde TVI uygulanırken, 50'sine TVI uygulanmamıştı. Bu hastaların 71'i nakil sırasında prepubertal dönemdeydi ve bu hastaların da 35'ine TVI uygulanırken, 36'sına TVI uygulanmamıştı. Tüm hastalar içerisinde; nakil öncesi ve sonrası 1-2-3. yıl değerlendirildiğinde; HKHN sonrası 1.yıl BMD SD skoru, TVI alan hastalarda anlamlı olarak daha yüksek bulundu. TVI alan ve almayan gruplarda nakil öncesi ve sonrası 1.-2.-3. ve 4. yıllarda VKİ değerleri karşılaştırıldı. HKHN sonrası 1.yıl, 2.yıl ve 4.yıl VKİ SDS değerleri TVI almayan hastalarda anlamlı olarak daha yüksek bulundu. HKHN öncesi prepubertal dönemde olan hastalarda; TVI alan ve almayan gruplarda nakil öncesi ve sonrası 1.-2.-3. ve 4. yıllarda boy SDS değerleri karşılaştırılmasında; HKHN sonrası 3.yılda TVI almayan grupta boy SDS değerleri anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Nakil öncesi ve sonrası 1.-2.-3. ve 4. yıllarda kilo SD skorları karşılaştırıldı. HKHN sonrası 2.yılda ve 4.yılda TVI almayan hastalarda kilo SD skorları anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Nakil öncesi ve sonrası 1.-2.-3. ve 4. yıllarda kilo SDS median değerleri zamana göre değerlendirildi. TVI almayan hastalarda bu 5 zaman dilimindeki kilo SD skorları karşılaştırıldığında anlamlı fark bulunamamışken, TVI alan hastalarda zaman ilerledikçe anlamlı bir düşüş gözlenmiştir. Nakil öncesi ve sonrası 1., 2., 3. ve 4. yıllarda TVI alan ve almayan gruplarda VKİ SD skorlarının karşılaştırıldı. HKHN sonrası 4.yılda TVI almayan hastalarda VKİ SD skorları anlamlı olarak daha yüksek bulundu. TVI almayan hastalarda bu 5 zaman dilimindeki median VKİ SD skorları karşılaştırıldığında anlamlı fark bulunamamışken TVI alan hastalarda anlamlı bir fark bulundu. Uzama hızı SD skorları karşılaştırıldığında; İlk 2 ve 3 yıl uzama hızı SD skorları TVI almayan grupta anlamlı olarak daha yüksek bulundu. İlk 3 yılda değerlendirilen IGF-1 ve IGFBP-3 SD skorları karşılaştırıldığında; IGFBP-3 SD skorları TVI almayan hastalarda anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Final boy değerleri karşılaştırıldığında; erkeklerden TVI almayan grubun final boy değerleri anlamlı olarak daha yüksek bulundu. TVI almanın obezite üzerine etkisi değerlendirildi ve anlamlı bir etkisi olmadığı saptandı. TVI alma, lösemi alt tanısı, fotoferez tedavisi alma, kronik GVHD varlığı, HKHN hazırlık rejiminde verilen kemoterapi ilaçları, kortikosteroid kullanımı, HKHN yapılma yaşı, cinsiyet gibi prediktörlerin büyüme hızı düşüklüğü üzerinde anlamlı bir etkisi bulunamadı. HKHN sonrası relaps varlığı, yokluğuna kıyasla büyüme hızı düşüklüğü üzerinde 10,8 kat risk oluşturduğu saptandı. Kraniyal RT almanın, almamaya kıyasla büyüme hızı düşüklüğü üzerinde 21 kat risk oluşturduğu saptandı. Sonuç: Tüm hastalar içerisinde TVI alan hastaların nakil sonrası 1. yıl BMD SD skoru daha yüksek bulundu ve takiplerde 1-2-4. yılda VKİ değerleri daha düşük bulundu.Nakil öncesi prepubertal dönemde olan hastalarda TVI alan grupta nakil sonrası 3. yılda boy SDS'si, 2-4. yılda kilo SDS'si, 4. yıl VKİ SDS'si, nakil sonrası ilk 2 ve 3 yılda uzama hızı SDS'si, ilk 3 yıl IGFBP-3 SDS'si ve erkeklerde final boyu daha düşük bulundu ve bu hasta grubunda zaman ilerledikçe kilo SDS'sinde düşüş saptandı. TVI almanın obezite üzerine anlamlı bir etkisi omadığı saptandı. TVI alma, lösemi alt tanısı, fotoferez tedavisi alma, kronik GVHD varlığı, HKHN hazırlık rejiminde verilen kemoterapi ilaçları, kortikosteroid kullanımı, HKHN yapılma yaşı, cinsiyet gibi prediktörlerin büyüme hızı düşüklüğü üzerinde anlamlı bir etkisi bulunamazken; kraniyal RT alma ve nakil sonrası relaps varlığının büyüme hızı düşüklüğü riskini artırdığı saptandı. Anahtar Kelimeler: Büyüme geriliği, hematopoetik kök hücre nakli, lösemi, obezite, tüm vücut ışınlama