Yaşlılarda beslenme alışkanlıkları ve nutrisyonel durumlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HATİCE TOPDEMİR
Danışman: Seçil ARICA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş: Yaşlanmayla birlikte vücutta fizyolojik değişiklikler olmaktadır. Bu değişimlerle birlikte, yeterli ve dengeli beslenememe sonucunda malnutrisyon gelişmekte, morbidite ve mortalite artmaktadır. Bu çalışmada Eyüpsultan ilçesi Akşemsettin Aile Sağlığı Merkezi(ASM)'ne kayıtlı Nisan 2019-Nisan 2020 tarihleri arasında 65 yaş ve üzeri kişilerin beslenme alışkanlıkları ve nutrisyonel durumları değerlendirildi. Malnutrisyon gelişmeden, yaşlıların beslenme durumlarını öğrenmek, morbidite ve mortaliteyi azaltmak ve yaşlıların yaşam kalitelerini artırarak huzurlu ve güvenli bir yaşam sürmelerini sağlamak ASM'nin en önemli görevlerinden biri olan koruyucu hekimlik çalışmaları kapsamındadır. Daha önce hastane kliniklerinde ve huzur evlerinde yapılan çalışmalar vardır ancak yerelde ve ayrışmamış hasta gruplarında yapılan çalışmalara ihtiyaç vardır. Gereç-Yöntem: Eyüpsultan Akşemsettin Aile Sağlığı Merkezi'nde Nisan 2019-Nisan 2020 tarihleri arasında kayıtlı, 65 yaş ve üzeri kişilerin beslenme alışkanlıklarını ve nutrisyonel durumlarını değerlendirmek için 306 kişiye anket çalışması, MNA (Mini Nütrisyonel Assesment) testi uygulaması ve MNA test kapsamında antropometrik ölçümler yapıldı. Çalışmaya ASM 'ye kayıtlı, 65 yaş ve üzeri çalışmayı kabul eden, oral beslenen kadın ve erkek kişiler dahil edildi. İstatistiksel analiz için SPSS 15.0 for Windows programı kullanıldı. İstatistiksel alfa anlamlılık seviyesi p<0.05 olarak kabul edildi. Bulgular: Eyüpsultan Akşemsettin Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı, 306 yaşlı bireyde yapılan çalışmamızda yaşlıların %81,7(n=250) si normal nutrisyonel durumda ,%16,7(n=51) si malnutrisyon riski altında, %1,6 sı (n=5) malnutrisyonlu, saptandı. Kadın cinsiyetine göre MNA toplam skoru 26,5, erkeklerde ise 27 olarak bulundu. Malnutrisyon riski kadınlarda %19,3; erkeklerde %13, malnutrisyon kadınlarda %0,6, erkeklerde %2,8 saptandı. Cinsiyete göre MNA toplamlarının değerlendirilmesinde istatistiksel olarak anlamlı fark görülmedi (p=0,305). BKİ 19 dan az olanlarda malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti (p=0,001). Üst orta kol çevresi viii 23 cm den fazla olanlarda malnutrisyon oranı anlamlı olarak az,21 cm den az olanlarda malnutrisyon oranı anlamlı olarak fazlaydı (p=0,001). Baldır çevresi 31 cm ve üzeri olanlarda malnutrisyon görülmedi (p=0,001). Çiğneme yutma güçlüğü olanlarda malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti (p=0,024). Günde 2 öğün yemek yiyenlerde, 3 öğün yiyenlere göre malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti(p=0,025). Kendi dişleri olup protez kullanmayanlarda malnutrisyon oranı düşüktü. Dişleri olmayıp protez kullananlarda malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti (p=0,024). İştahı iyi olmayanlarda malnutrisyon oranı yüksekti(p=0,001). Son 3 ayda psikolojik stres yaşayanlarda malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti (p=0,001). Nöropsikolojik, demans-depresyonu olanlarda malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti(p=0,001). Başkalarına bağımlı yaşayanlarda malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti (p=0,021). Proteinsiz beslenenlerde malnutrisyon riski %37,5, hergün protein tüketenlerde malnutrisyon riski %8,7 saptandı. Protein tüketenlerde malnutrisyon riski düşüktü (p=0,007). Sebze meyve tüketenlerde malnutrisyon düşüktü (p=0,001). Günde 5 bardak ve üzerinde su tüketenlerde malnutrisyon oranı anlamlı düşüktü (p=0,001). Kendi kendine yiyemeyenlerde malnutrisyon oranı anlamlı yüksekti (p=0,047) Beslenme sorunu olmadığını düşünenlerde malnutrisyon oranı anlamlı düşüktü (p=0,001).Sağlıklı olduğunu düşünenlerde malnutrisyon oranı anlamlı düşüktü(p=0,001). Kendi alışverişini yapabilenlerde malnutrisyon oranı düşüktü (p=0,004). Sonuç: Yaşlılarda morbidite ve mortaliteyi azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak için yeterli ve dengeli beslenmeleri gerekmektedir. Daha önce benzer çalışmalar huzurevlerinde ve hastanelerde yapılmış ancak yerel ve yerinde çalışmalar yapılmamıştır. Eyüpsultann Akşemsettin ASM'nde 306 yaşlıda yaptığımız çalışmamızda; yaşlıların %81,7(n=250)si normal nutrisyonel durumda, %16,7(n=51) sı malnutrisyon riski altında, %1,6 sı (n=5) malnutrisyonlu saptandı. Birinci basamak olarak Aile sağlığı merkezlerinin en önemli görevlerinden birisi de Koruyucu Hekimlik çalışmalarıdır.Bu kapsamda yaşlıların yeterli ve dengeli beslendiğinin göstergesi olan MNA test uygulamalarına önem vermek gerekmektedir.Test sonuçlarına gore yaşlılarda,yaşlı yakınlarında ve yaşlılara hizmet veren sosyal disiplinlerde farkındalık oluşturarak yaşlıların yeterli ve dengeli beslenmeleri için önayak olmalıdır. ANAHTAR KELİMELER: Beslenme, malnutrisyon, yaşlı