Astım veya kronik obstruktif akciğer hastalarında inhaler ilaç kullanım teknik becerilerinin değerlendirilmesi: Bir anket çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEÇİL ÇAKMAKLI
Danışman: Cenk AYPAK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Dünya genelinde yaklaşık her 12 kişiden 1'inin astım veya Kronik Obstruktif Akciğer Hastalıkları (KOAH) hastalıklarından etkilendiği ve bu hastalıkların günlük, düzenli ve uzun süreli tedavi gerektirdiği bilinmektedir. Astım ve KOAH tedavisinde, avantajları nedeniyle inhalasyon tedavisi yaygın olarak tercih edilmektedir. Ancak inhalasyon tedavisinden maksimum fayda sağlanabilmesi inhaler cihazların doğru kullanımına bağlıdır. Hastalar, inhaler cihazları nasıl kullanacaklarıyla ilgili eğitimi genellikle sağlık çalışanlarından, yazılı ve görsel eğitim materyallerinden alırlar. Aile hekimleri de hastaları inhaler kullanımı konusunda devamlı olarak ve uygun kullanım becerisi geliştirinceye kadar eğitmek için mükemmel bir pozisyondadırlar. Bu çalışmanın amacı, önceden inhalasyon tedavisi başlanan astım ve KOAH hastalarının inhaler cihaz kullanım tekniklerini değerlendirmek; yaş, cinsiyet, öğrenim düzeyi, cihaz çeşidi ve kullanım süresi gibi parametrelerin doğru inhaler kullanımına etkilerini incelemek; inhaler cihaz kullanımında zorlandıkları basamakları saptamak ve potansiyel hatalarını tanımlamaktır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya, 15 Eylül 2O18 ve 15 Aralık 2018 tarihleri arasında Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları ve Aile Hekimliği Polikliniklerine başvuran en az 6 aydır inhaler cihaz kullanan, ≥18 yaş astım veya KOAH tanılı 300 adet hasta dahil edilmiş ve bu hastaların kullandıkları 440 inhaler cihazı uygulayabilme durumları incelenmiştir. Katılımcılara, sosyodemografik bilgileri ve inhaler tedavileri ile ilgili sorular içeren bir yüz yüze anket uygulandı. Ardından bu hastalardan kullandıkları inhaler cihazlarını demonstrasyonu istendi, eşzamanlı olarak cihazlar için kontrol listelerinde yer alan basamaklar değerlendirildi. Bulgular: Hastaların %70,2'si ilaçlarını hatalı olarak kullanmaktaydı. Hatalı kullanım oranları ölçülü doz inhalerler (ÖDİ) için %77,6 olup, kuru toz inhaler (KTİ) kullananlarda %40-73,2 arasında değişmekteydi (p=0,002). İleri yaş (60 yaş üzeri), lise altı eğitim seviyesinde olma, ÖDİ cihaz seçimi; hatalı cihaz kullanımıyla ilişkili faktörlerdi. İnternette ve sosyal medyada eğitim izleyen hastaların ve bu eğitimi izleyip izlememekten bağımsız olarak eğitimin kesinlikle gerekli olduğunu düşünenlerin inhaler cihazı hatalı kullanımı düşük bulundu. Çalışmamızda; cinsiyet, obstruktif akciğer hastalığı tipi, inhaler cihaz kullanma süresi, inhaler ilaçları aile hekimine yazdırma, inhaler tedaviyle ilgili aile hekimlerine danışma, inhaler tedaviden memnun olma ile inhaler cihaz kullanım durumuyla istatiksel anlamlılık saptanmadı. Tüm cihazlarda en sık hata yapılan basamak ''nefesini boşalt'' basamağıydı (ÖDİ: %66,7, KTİ'lerde: %71,1-82,8). Yaş, eğitim seviyesi ve inhaler cihaz tipinin hatalı inhaler kullanımına etkileri Backward Stepwise lojistik regresyon analizi ile değerlendirildi. İleri yaşın (>60 yaş), lise ve altı eğitim düzeyinin ve ÖDİ kullanmanın hatalı inhaler ilaç kullanım riskini sırasıyla 1,64, 2,49 ve 3,74 kat arttırdığı bulundu. Sonuç: Çalışmaya katılan hastaların inhaler teknikle ilgili ilk eğitimlerini büyük ölçüde hekimlerden almalarına rağmen hatalı cihaz kullanımı oranları oldukça yüksektir. Tekrarlayan eğitimlerin eksikliği yüksek hata oranlarına neden olmaktadır. Bu noktada aile hekimlerinin yeterince aktif rol almadığı ancak verecekleri katkının inhaler tekniğin gelişmesini sağlayacağı ortadadır. Etkin bir inhaler eğitim yüz yüze eğitimin yanında yazılı ve görsel materyallerden yararlanmakla mümkündür. İnhaler eğitim alanında birçok teknolojik gelişme olmaktadır. İleriki araştırmaların yapılması ve karşılaştırılabilmesi için, hasta ile eğiticilerin eğitimlerinin ve çeşitli inhaler cihazlar için kontrol listelerinin standardizasyonu gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Astım, Kronik Obstruktif Akciğer Hastalığı, İlaç kullanımı