Gece vardiyasında çalışan işçilerde serum fibroblast büyüme faktörü-21 düzeyinin ve metabolik parametrelere etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, BURSA YÜKSEK İHTİSAS SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİYE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUFAN TEKER
Danışman: Devrim Sinem KÜÇÜKSARAÇ KIYICI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Dönüşümlü gece vardiyasında çalışan işçilerde bozulan sirkadiyen ritmin serum "fibroblast growth factor" (FGF-21) düzeylerine etkisinin ve metabolik parametrelerle ilişkisinin belirlenmesi amaçlandı. Yöntem ve gereç: Çalışmaya beden kitle indeksi 18,5<(BKİ)<30 kg/m² arasında olan ve bilinen kronik hastalığı olmayan, dönüşümlü vardiyada çalışan 44 (24 erkek/20 kadın) ve sabit gündüz vardiyasında çalışan 53 (34 erkek/19 kadın) işçi alındı. Dönüşümlü vardiyada çalışan işçilerden bir haftalık gece ve gündüz vardiyasının son gününde olmak üzere iki kez, sabit vardiyada çalışan işçilerden bir kez, 8 saatlik açlık sonrası antropometrik ve kan basıncı ölçümlerinin yapılmasını takiben venöz kan örneği alınarak serum FGF-21 düzeyi ve diğer biyokimyasal parametrelerin ölçümü yapıldı. Bulgular: Çalışmaya alınan dönüşümlü vardiya grubu ve sabit vardiya grubu arasında cinsiyet dağılımı ile ortalama yaş, BKİ, vücut yağ oranı açısından istatistiksel fark yoktu. Dönüşümlü vardiya grubunda diyastolik kan basıncı (p=0,023), AKŞ (p<0,001), HOMA-IR (p=0,017) ve TSH (p=0,026) düzeyleri istatistiksel olarak daha yüksekti. Ortalama serum FGF-21 düzeyi açısından dönüşümlü ve sabit vardiyada çalışanlar arasında anlamlı istatistiksel fark saptanmadı (sırasıyla; 100,2±54,8 ve 87,5±34,9 pg/ml, p=0,187). Serum FGF-21 düzeyi ile yaş (r=+0,281, p=0,005), gece vardiya süresi (r=+0,278, p=0,006), serum insülin (r=+0,409, p=<0,001), HOMA-IR (r=+0,425, p=<0,001), LDL-K (r=+0,240, p=0,018), total kolesterol (r=+0,272, p=0,007), trigliserid (r=+0,396, p=<0,001) düzeyleri arasında pozitif; HDL-K düzeyi arasında negatif yönde korelasyon bulundu (r=-0,319, p=0,001). Dönüşümlü vardiyada çalışan erkeklerde sabit vardiyada çalışan erkeklere kıyasla ortalama serum FGF-21 (sırasıyla; 119,4±56,5 ve 88,4±32,7 pg/ml, p=0,021), AKŞ (p=0,037), insülin (p=0,049), HOMA-IR (p=0,005), TSH (p=0,001), total kolesterol (p=0,029) ve trigliserid (p=0,005) düzeyleri istatistiksel anlamlı yüksek bulundu. İki farklı vardiya grubundaki kadın işçiler arasında AKŞ (p=0,002) düzeyleri hariç diğer parametrelerde anlamlı fark saptanmadı. Sonuç: Çalışmamızda FGF-21'in insülin direnci, dislipidemi ve metabolik sendrom gibi patolojik durumlarla ilişkili olduğu ve dönüşümlü vardiyada çalışan erkek işçilerde serum FGF-21 düzeylerinin arttığı saptanmıştır. Bu sonuçlar, FGF-21'in vardiya işçilerindeki metabolik sorunların patofizyolojisinde rol aldığını ve kompansatuar bir görev üstlendiğini düşündürmektedir. Anahtar kelimeler: FGF-21, sirkadiyen ritim, gece vardiyası, insülin direnci, dislipidemi, metabolik sendrom