Hematopoetik kök hücre transplantasyonu öncesi hastalarda web tabanlı prehabilitasyon eğitiminin yaşam kalitesi ve semptom şiddetine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, GÜLHANE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, İÇ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA ATAKUL
Danışman: Ayla DEMİRTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Hematopoetik Kök Hücre Transplantasyon (HKHT) tedavisi öncesinde hastalara uygulanan web tabanlı prehabilitasyon eğitiminin yaşam kalitesi ve semptom şiddeti üzerine etkisini incelemektir. Gereç ve Yöntem: Bu müdahale ve kontrol gruplu deneysel araştırmanın örneklemini, 13 Aralık 2024 – 31 Temmuz 2025 tarihleri arasında, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kök Hücre Nakil Ünitesinde tedavi gören 36 nakil hastası (17 hasta müdahale, 19 hasta kontrol) oluşturmuştur. Veriler Hasta Bilgi Formu, Kemik İliği Nakli Hastalarında Kanser Tedavisinde Fonksiyonel Değerlendirme Ölçeği (FACT-BMT) ve Edmonton Semptom Tanılama Ölçeği (ESTÖ) kullanılarak; hastane yatış günü, nakil günü ve taburculuk günü olmak üzere 3 kez uygulanmıştır. Prehabilitasyon eğitim içeriğinde; kök hücre nakil tanımı, nakil öncesi hazırlık süreci, kök hücre infüzyonu ve engraftman, oral mukozit tanımı ve ağız bakım yöntemi, enfeksiyon risk tanımı ve enfeksiyondan korunma yolları, nakil tedavisinde yan etkiler, nakil sonrası beslenme, taburculuk sonrası yaşam ve kök hücre naklinde egzersiz önerileri olmak üzere 9 bölüm yer almaktadır. Müdahale grubuna hastane yatışından sekiz gün önce web tabanlı prehabilitasyon eğitimi verilmiş ve web sitesi kullanılarak taburculuğa kadar izlenmiştir. Kontrol grubuna ise hastanenin standart bakım uygulaması içerisinde yer alan yazılı materyaller ile hasta bilgilendirme eğitimi ve izlemi yapılmıştır. Verilerin analizinde Kikare, gruplar arası karşılaştırmada bağımsız gruplarda t testi ve Mann Whitney U testi, tek yönlü tekrarlı ölçümlerde Varyans Analizi ile Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Tüm istatistiksel değerlendirmelerde anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Prehabilitasyon eğitimi alan hastaların FACT-BMT toplam yaşam kalitesi puanlarının 3. izlemi (taburculuk) (t=2,946; p=0,005) daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). FACT BMT alt boyutları incelendiğinde müdahale ve kontrol gruplarında sosyal yaşam ve aile boyutunda anlamlı fark bulunmamıştır. Ancak müdahale grubunun, fiziksel iyi olma, fonksiyonel iyi olma, duygusal iyi olma, diğer endişeler, FACT-TOI ve FACT-G puanları yüksek bulunmuştur (p<0,05). ESTÖ sonuçları incelendiğinde müdahale grubunun toplam semptom puanı 3. izleminde (taburculuk) (t=-2,772; p=0,009) daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Özellikle yorgunluk, bulantı, ağrı, üzüntü, endişe ve uykusuzluk semptomlarında azalma saptanmıştır (p<0,05). Sonuç: Web tabanlı prehabilitasyon eğitiminin yatıştan taburculuğa kadar geçen süreçte HKHT hastalarının, taburculuktaki yaşam kalitesi ve semptom şiddetinde anlamlı bir etkisinin olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Hematopoetik kök hücre transplantasyonu, hemşirelik, prehabilitasyon, semptom şiddeti, web tabanlı eğitim, yaşam kalitesi