Çocuklarda Tip 1 diyabet ve çölyak hastalığında CTLA-4, PD-1/PD-L1 aracılı immün disregülasyonun patogenezdeki rolünün değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL BAŞAKŞEHİR ÇAM VE SAKURA ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GİZEM ÖZKAN

Danışman: Hasan ÖNAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Tip 1 diyabet mellitus (T1DM) ve Çölyak hastalığı (ÇH), çocukluk çağının en yaygın otoimmün hastalıkları arasında yer alır. Genetik ve çevresel faktörlerle şekillenen bu hastalıkların patofizyolojisinde immün disregülasyonun önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Onkolojik tedavilerde kullanılan CTLA-4 ve PD-1/PD-L1 hedefli immün kontrol inhibitörlerinin yan etkileri olarak gelişen otoimmün hastalıkları, bu moleküllerin patogenezdeki rolünü gündeme getirmiştir. Bu çalışmada T1DM, ÇH ve T1DM+ÇH tanılı hastalar ile sağlıklı kontrollerde CTLA-4, PD-1 ve PD-L1 düzeylerini karşılaştırarak bu immün kontrol proteinlerinin patogenezdeki rolünü değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve yöntem: 01.08.2020–01.08.2024 tarihleri arasında hastanemiz Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi'nde izlenen 32 T1DM (15K/17E, median yaş: 10,5), 32 ÇH (27K/5E, median yaş: 11), 30 T1DM+ÇH tanılı (23K/ 7E, median yaş: 12) ve 31 sağlıklı çocuk olgu (16K/ 15E, median yaş: 9) çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların demografik bilgileri ve laboratuvar verileri retrospektif olarak incelendi. CTLA-4, PD-1 ve PD-L1 düzeyleri ELISA yöntemiyle çalışıldı. Bulgular: CTLA-4 düzeyi T1DM grubunda diğer gruplara göre anlamlı olarak düşük, PD-1 düzeyi ise yüksekti. T1DM+ÇH grubu ÇH grubu ile kıyaslandığında, CTLA-4 anlamlı düzeyde düşük, PD-1 ise yüksek bulundu. PD-L1 düzeyleri gruplar arasında anlamlı fark göstermedi. Tartışma: Bulgularımız, CTLA-4 ve PD-1'in T1DM ve ÇH gibi otoimmün hastalıklarda immün regülasyonun bozulmasında rol onadığını düşündürmektedir. Düzeyleri hastalık türüne, otoantikor pozitifliğine ve glisemik kontrole göre farklılık göstermektedir. Bu moleküllerin düzeylerinin ölçülmesi, hastalıkların immün mekanizmalarını anlamak ve potansiyel tedavi yaklaşımları için hedef belirlemek açısından önemlidir. Human PD-L1 ise bu çalışmada incelenen hastalık grupları arasında veya diğer parametrelerle belirgin bir ilişki göstermemiştir. Anahtar kelimeler: Çölyak, Tip 1 Diyabet, immün disregülasyon, Sitotoksik T-Lenfosit-İlişkili Antijen-4 (CTLA-4), Programlanmış Ölüm-1 (PD-1/PD-L1)