Hematolojik maligniteli hastalarda invaziv aspergilloz tanısında

SÜLEYMAN KILINÇ

Hematolojik maligniteli hastalarda invaziv aspergilloz tanısında "Lateral Flow Testi'nin" rolünün araştırılması

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA DR. ABDURRAHMAN YURTASLAN ONKOLOJİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SÜLEYMAN KILINÇ

Danışman: Semra TUNÇBİLEK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç Hematolojik maligniteli hastalarda invaziv aspergilloz (İA), immünsüpresyonun derinliği ve eşlik eden komorbiditeler nedeniyle yüksek morbidite ve mortaliteye sahiptir. İA'nın erken ve doğru tanısı prognozu belirgin biçimde etkiler. Serum galaktomannan seviyesini belirlemek için ELISA (GM-EIA) yöntemi kullanımı yaygın ve kanıtlı iken hızlı ve pratik bir alternatif olan lateral flow testine (GM-LFA) göre sonuçlanma süresi uzundur. Bu çalışmada serumda GM-LFA'nın tanısal performansı; GM-EIA ile karşılaştırıp, EORTC/MSGERC ölçütleri temel alınarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem Ekim 2022–Ekim 2023 tarihleri arasında tek merkezde, erişkin hematoloji/KİT birimlerinde İA şüphesiyle izlenen olgularda serum galaktomannan değeri eşzamanlı olarak GM-EIA ve GM-LFA yöntemleri ile değerlendirildi. Olgular EORTC/MSGERC ölçütlerine göre sınıflandırıldı. Gerekli durumlarda BAL GM-EIA yalnızca sınıflamaya destekleyici veri olarak kullanıldı; klinik-radyolojik ve mikolojik kayıtlar dosyalardan derlendi. Tanısal analizlerde OD 0,5 ve 1,0 eşiklerinde duyarlılık, özgüllük, PPV/NPV ve doğruluk hesaplandı; ROC-AUC ile ayırt edicilik değerlendirildi; iki testin uyumu (Cohen κ/ICC) ve yönlü farkı (McNemar) incelendi. Ek olarak nötropenik, küf-etkili antifungal/profilaksi almayan ve "nötropenik + antifungal-naif" alt gruplar belirlendi. Bu gruplar için iki test arasındaki uyum ICC ve Cohen κ ile, yönlü fark McNemar testiyle, ayırt edicilik ROC-AUC ile değerlendirildi. Bulgular Genel kohortta N=88 (Proven=1, Probable=16, Possible=71) hasta değerlendirildi. OD ≥0,5 eşiğinde her iki test için duyarlılık %88,2 ve özgüllük %94,4 bulundu; PPV %78,9 ve NPV %97,1 idi. Testler arasında ölçümsel uyum yüksekti (ICC=0,874) ve ayırt edicilik güçlüydü (AUC: GM-EIA 0,955, GM-LFA 0,937). OD ≥1,0 eşiğinde özgüllük her iki testte %100 iken, duyarlılık GM-EIA'da %88,2, GM-LFA'da %76,5 seyretti; yönlü fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Antifungal tedavi/profilaksi almayan alt grupta, OD ≥0,5 eşiğinde uyum mükemmel düzeye yükseldi; OD ≥1,0 için de uyum çok yüksek–mükemmel aralığını korudu ve yönlü uyumsuzluk minimal kaldı. "Nötropenik + antifungal-naif" grupta OD ≥0,5 eşiğinde uyum yine mükemmel, OD ≥1,0 eşiğinde çok yüksek düzeyde olup, nadir uyumsuzluklar büyük ölçüde EIA(+)/LFA(–) yönünde seyretti. Bu patern, genel kohorta göre uyumun özellikle OD ≥0,5'te daha da güçlendiğini, OD ≥1,0'da ise yüksek özgüllük bağlamında pratikte anlamlı bir paralellik sağlandığını göstermektedir. Sonuç Hematolojik malignitelerde GM-LFA, hızlı ve pratik bir yaklaşım olarak, düşük eşikte GM-EIA'ya yakın ayırt edicilik ve yüksek dışlama gücü sunar. Yüksek eşikte her iki test çok özgüldü; bu düzeyde GM-EIA'nın duyarlılığı hafif üstün olarak saptandı. Alt gruplarda—özellikle nötropenik ve antifungal/profilaksi almayan hastalarda—performans ve test uyumu daha da iyidi. Sonuç olarak, GM-LFA, GM-EIA'ya göre benzer tanısal performansta olup, görece daha hızlı, düşük maliyetli ve hasta başı kullanım için umut verici bir seçenektir.