Pap tedavisi alacak obstrüktif uyku apne sendromlu hastalarıntitrasyon gecesi, sabahı ve uzun süreli takipte uyku kalitesinideğerlendirme anket sonuçları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, ANKARA ETLİK ŞEHİR SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, GÖĞÜS HASTALIKLARI VE TÜBERKÜLOZ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜZGİN TÜRKLÜ UZUN
Danışman: İbrahim Hikmet FIRAT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Amaç: Bu çalışma, orta ve ağır şiddetli Obstrüktif Uyku Apne Sendromu (OSAS) tanısı almış hastalarda Pozitif Havayolu Basıncı (PAP) tedavi öncesi, titrasyon sabahı ve uzun dönem (4-6 hafta) PAP kullanım sonrası yapılan anket sonuçlarını değerlendirerek tedaviye uyum ve uyku kalitesi açısından olası etkenleri belirlemek, titrasyon gecesi tedavi uyumunun hastanın uzun dönemde PAP tedavi kompliyansını öngörmedeki etkisini ve kompliyansı etkileyen faktörleri araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, prospektif kesitsel bir çalışma olarak planlandı. Ankara Etlik Şehir Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği, Uyku Bozuklukları Tanı&Tedavi Merkezi'nde yapılan polisomnografi sonrası orta ve ağır şiddetli OSAS tanısı konulan ve PAP tedavisine karar verilen 130 hasta çalışmaya dahil edildi. Hastalar, titrasyon öncesi ve sabahında uygulanan soru formları ile değerlendirildi, ayrıca uzun dönem (4-6 hafta) kullanım sonrası PAP cihazına uyumları ve tedavi etkileri benzer sorularla karşılaştırıldı. Tüm hastaların Epworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ) skorları, Apne-Hipopne İndeks(AHI) şiddet değerleri ve hastaların demografik özelliklerinin, uyku kalitesi ve PAP tedavisine uyum ile ilişkisi de araştırıldı. Verilerin analizinde bağımlı gruplar için t testi (Paired Sample t test), bağımsız gruplar için Mann Whitney U testi ve Kruskal wallis H testi yapıldı. Bağımlı gruplar arası farkları karşılaştırmak amacıyla Mc NEMAR testi kullanıldı. Bulgular: Bu çalışmaya PAP tedavi endikasyonu bulunan toplam 130 hasta (109 erkek, 21 kadın) dahil edildi. Hastaların yaş ortalaması 50.4 ± 10.6 idi. Katılımcıların 97'sinde (%74.6) ağır şiddetli OSAS (AHİ ≥30 ), 33'ünde (%25.4) ise orta şiddetli OSAS (AHİ: 15-30) saptandı. Ortalama Body Mass Indeks(BMI) 32.7 ± 4.8, ortalama boyun çevresi 42.3 ± 3.5 cm, bel-kalça oranı ise 1.0 ± 0.7 olarak hesaplandı. Hastaların PAP tedavi öncesinde %53.5'i uyku kalitesini yetersiz olarak değerlendirirken, %74.4'ü gündüz aşırı uykululuk tanımladı. Ancak, uzun dönem PAP kullanımı sonrasında subjektif uyku kalitesinde ve semptomlarda belirgin iyileşme gözlendi. Uykuya dalma süresi anlamlı olarak kısaldı (p=0.001) ve toplam uyku süresi anlamlı düzeyde arttı (p=0.014). Titrasyon uygulanan sabah uykusunu "yetersiz" olarak tanımlayan hastaların %73.1'inin, uzun dönem PAP tedavi kullanımından sonra uykusunu "yeterli" olarak değerlendirdiği görüldü(p=0.001). Aynı şekilde titrasyon sabahı uyanmakta zorlanan hastaların %60'ı uzun dönem PAP tedavi sonrası uyanmakta zorlanmadığını bildirdi(p=0.048). Sabah baş ağrısı şikayetlerinde gerek tedavi öncesi gerekse de titrasyon sabahına göre uzun dönem PAP tedavisi sonunda anlamlı derecede azalma izlendi(p=0.019). Uyku bölünmesi yaşayan 109 hasta sayısı uzun dönem PAP tedavi sonrasında 91'e geriledi(p=0.045), uyku bölünme sıklığında tedavi ile anlamlı derecede azalma olduğu belirlendi(p=0.001). Hastalar titrasyon sabahı ve uzun dönem PAP tedavi sonrası karşılaştırıldığında gece rüya görme sıklığında artış(p=0.001) ve %85.3'ünde genel uyku kalitesinin arttığını belirtti(p=0.001). Uzun dönem PAP tedavi sonrasında tedavi öncesine göre Epworth Uykululuk Ölçeği(EUÖ) puanları anlamlı şekilde düştü(p=0.001). Hastaların demografik ve antropometrik özellikleri, EUÖ, AHİ değerleri ile yapılan çoklu varyans analizinde; 50 yaş altı ağır şiddetli erkek OSAS hastalarında uzun dönem PAP tedavi sonrası uyku kalitelerinde anlamlı düzelme olduğu(p=0.001), yine erkek cinsiyet ve orta-ağır şiddetli OSAS hastalarının uzun dönem PAP tedavi sonrası EUÖ değerlerinde belirgin düzelme olduğu(p=0.001) görüldü. Kadın cinsiyete göre ise anlamlı korelasyon bulunamadı. Bu durum araştırmadaki kadın hasta sayı azlığına bağlandı. Sonuç: Bu çalışma, OSAS hastalarında PAP tedavisinin etkinliğini ve hasta uyumunu değerlendiren ve olası etkenleri inceleyen önemli veriler sunmaktadır. PAP tedavisinin uyku kalitesini artırdığı, gündüz uykululuğunu azalttığı ve hastaların genel uyku algısını iyileştirdiği tespit edildi. Hastaların titrasyon gecesi deneyimi uzun dönem PAP uyumu açısından belirleyici olup, hastanın PAP tedavisine uyumu (kompliyans) açısından önemi vurgulandı. Aynı zamanda hastaların bir gecelik titrasyon sonrası deneyimlerine yönelik verdikleri cevapların uzun dönem cihaz kompliyansına yönelik bir gösterge olmayıp, hastaların çoğunun uzun dönem PAP tedavisi sonrası uyku kalitelerinin olumlu yönde düzeldiğini bildirmeleri, PAP tedavisi alacak hastalara cihazlarını ısrarla kullanmaları yönünde telkinde bulunulması gerektiği sonucuna varıldı. 50 yaş altı ağır uyku apneli erkek hastaların PAP tedavi kompliyansının daha kolay olacağı görüşüne varıldı. Bu bulgular gelecekte yapılacak çalışmalarla, tedaviye uyumu artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesinde, PAP tedavisine uyumlu hastaların belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, PAP tedavisi, titrasyon, uyku kalitesi, tedavi uyumu