Hekimlerin periyodik sağlık muayeneleri hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışları ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının birlikte değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OGÜN TAYDAŞ
Danışman: Memet Taşkın EGİCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Sağlıklı bir yaşam için periyodik sağlık muayeneleri (PSM) ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları (SYBD) büyük önem taşır. Sağlık hizmeti sunumunda anahtar bir rolü bulunan ve hizmet alanlara rol model olma potansiyeli taşıyan hekimlerin SYBD ve PSM ile ilgili bilgi düzeyi, davranışları ve bunları etkileyen faktörleri ayrı ayrı inceleyen çalışmalar bulunmaktadır. Çalışmamızın amacı hekimlerin PSM hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışları ile SYBD'nin birlikte değerlendirilerek durum tespiti yapılması, hekimlerin farkındalıklarının arttırılması, davranış değişikliği oluşturulması ve ilgili rehber ve uygulamalara katkıda bulunmaktır. GEREÇ VE YÖNTEM: Tanımlayıcı, prospektif ve kesitsel tipte olan çalışmanın evrenini 24 Nisan-24 Temmuz 2020 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde aktif görevde olan 613 hekim oluşturmuştur. Basit tesadüfi örnekleme yöntemi ile örneklem genişliği hesaplaması yapılarak araştırmaya katılmayı kabul eden 263 hekime katılımcı bilgi toplama formu, PSM ve tarama testleri hakkındaki bilgi düzeyi ve davranışlarını saptamaya yönelik olarak hazırlanan iki ayrı anket ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği (SYBDÖ)-2 kullanılarak oluşturulan toplam 4 bölümden oluşan anket formu yüz yüze görüşme şeklinde uygulanmıştır.İstatistiksel analizler ve hesaplamalar için IBM SPSS Statistics21.0 ve MS-Excel 2007 programları kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. BULGULAR: Ankete katılan hekimlerin %62.7'si kadındır. Katılımcıların yaş ortalaması 30.14±4.81'dir. Türkiye'de ve Dünya'da uygulanmakta olan PSM ve tarama testleri rehberleri hakkında bilgi sahibi olduğunu belirten hekimlerin yüzdeleri sırasıyla %43 ve %14.1 olarak saptanmıştır. "Başvuru sebebinden bağımsız olarak kaç yaşından itibaren tiroid fonksiyon testleri yapılmalıdır?" sorusunu hekimlerin %57'si "35 yaş" seçeneğini işaretleyerek doğru yanıtlamıştır. 35 yaş altı kadın hekimlerin %52'si ayda 1 kez kendi kendine meme muayenesi yapmadığını belirtmiştir. 35-40 yaş arası erkek hekimlerin %66.7'si yılda en az bir kez bel çevresi ölçümü yaptırdığını ifade etmiştir. Hekimlerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ölçeği (SYBDÖ) puanı ortalaması 128.03±19.41 olarak saptanmıştır. SYBDÖ alt boyutlarında en yüksek puan ortalaması kişiler arası ilişkilerde (25.19±4.01), en düşük puan ortalaması ise fiziksel aktivitede (17.99±4.77) saptanmıştır. Hekimlerin %73.8'i düzenli egzersiz/spor yapmadığını ifade etmiştir. Hekimlerin sigara kullanma (p=0.021), düzenli egzersiz yapıp yapmama (p<0.001) ve genel sağlık durumu değerlendirmesine (p=0.009) göre SYBDÖ puanları arasında sigara kullanmayan ve sigarayı bırakanlar, düzenli egzersiz yapanlar ile genel sağlık durumu değerlendirmesinde olumlu yönde yanıt verenler lehine pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır.35 yaş altı gruptaki hekimlerde düzenli fiziksel aktivite davranışına göre SYBDÖ puanı arasında düzenli fiziksel aktivite yapanlar lehine pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. 35 yaş altı kadın hekimlerde ağırlık, boy, BKİ, bel çevresi ölçümüve kendi kendime meme muayenesi; erkek hekimlerde ise düzenli arteriyel tansiyon ölçümü davranışına göre SYBDÖ puanı arasında bu davranışlara sahip olanlar lehine pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. SONUÇ: Hizmet alanlara rol model olma potansiyeli taşıyan hekimlerin PSM ve SYBD ile ilgili yeterince haberdar olmadıkları, içerikleri ile ilgili bilgi düzeylerinde de eksiklikler bulunduğu dikkat çekmektedir. Hekimlerin PSM ve tarama testleri ile ilgili tıp fakültesi ve uzmanlık eğitimi yanında diğer kaynaklardan da bilgi almasını arttırmaya ve bilgilerini güncel tutmaya yönelik çalışmalar yapılması gerekmektedir. Hekimlerin büyük bölümünde düzenli fiziksel aktivite yapmama; kadın hekimlerde kendi kendine meme muayenesi yapmama, pap smear/HPV testi yaptırmama; erkek hekimlerde ise bel çevresi ölçümü yaptırmama davranışının saptanması rehberlerin bu konulardaki önerilerinin yerine getirilmediğini göstermektedir. Bu durumun nedenlerinin araştırılarak çözüm yolları aranması ve davranış değişikliği oluşturacak çalışma ve düzenlemeler yapılması önerilmektedir. Hekimlerin çalışmamızda ve benzer diğer çalışmalarda SYBDÖ puanı ortalamasının düşük olması bilgi ve farkındalık eksikliği bakımından bir uyarı olarak dikkate alınmalı ve hekimleri SYBD konusunda motive edecek, bu davranışları günlük yaşamlarında sürekli uygulamalarına destek olacak çalışmalar yapılmalıdır. Çalışmamızda ortaya çıkan en çarpıcı sonuçlardan biri de benzer diğer çalışma sonuçlarıyla desteklenir şekilde hekimlerin hem SYBDÖ alt boyutları arasından fiziksel aktivite alt boyutunda en düşük puan ortalamasını alması hem de hekimlerin büyük bölümünde düzenli fiziksel aktivite davranışı olmamasıdır. Bu nedenle hekimleri düzenli fiziksel aktiviteye teşvik etmek ve farkındalık oluşturmak amacıyla düzenlemeler yapılmasını önermekteyiz. ANAHTAR KELİMELER: Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları, Periyodik Sağlık Muayeneleri, Hekimler, Fiziksel Aktivite, Koruyucu Sağlık Programları