Çölyak hastalığı tanılı çocuk olgularda büyümenin ve makro-mikrobesin eksikliklerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İZMİR DR. BEHÇET UZ ÇOCUK HASTALIKLARI VE CERRAHİSİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERKAN ÖZERGİN
Danışman: Çiğdem Ömür ECEVİT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Çölyak hastalığı (ÇH) çocuk yaş grubunda sık görülen ve tanı almadığında büyümeyi etkileyen otoimmün aracılı sistemik bir hastalıktır. Günümüzde etkili tek tedavi yöntemi diyetten gluten ve ilişkili proteinlerin ömür boyu çıkarılmasıdır. Ancak her eliminasyon diyeti gibi bu diyetin de beraberinde getirdiği besinsel eksiklikler tanımlanmıştır. Çalışmamızda ÇH tanılı çocuk olguların glutensiz diyet (GD) başlandıktan sonra büyümelerindeki değişimin gösterilmesi, GD sırasında gelişebilecek besinsel alım eksikliklerinin saptanması ve GD içeriğinin büyüme durumuna etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi SUAM çocuk gastroenteroloji hepatoloji ve beslenme polikliniğinde takipli, ek hastalığı olmayan, diyete uyumlu ve yanıtlı olan 50 ÇH tanılı hasta ile hastanemiz polikliniklerine başvuran, benzer yaş ve cinsiyet dağılımına sahip, kronik hastalığı ve beslenme kısıtlaması olmayan 30 hasta kontrol grubunu oluşturmak üzere dahil edildi. Çölyak hastalarının tanı anındaki ve en az bir yıl GD sonrası güncel antropometrik ölçümleri kaydedildi; yaşa göre kilo Z skorunun ≤ -2 SD olması düşük kiloluluk, yaşa göre boy Z skorunun ≤ -2 SD olması bodurluk, yaşa göre vücut kitle indeksi (VKİ) Z skorunun ≤ -2 SD olması zayıflık, yaşa göre VKİ Z skorunun ≥ 2 SD olması obezite olarak sınıflandırıldı. Hastaların antropometrik ölçümlerinin GD sonrası değişimleri ve Z skoruna göre dağılımları istatistiksel olarak değerlendirildi. Hasta gruplarının diyet içeriklerini belirlemek üzere hastalardan ikisi hafta içi biri hafta sonu günü olmak üzere 3 günlük diyet listeleri alındı. Diyet listelerinin içerikleri Beslenme Bilgi Sistemi (BeBiS) programı aracılığıyla analiz edilerek hasta gruplarının makro-mikrobesin alım yeterlilik durumu belirlendi. Hasta grupları karşılaştırılarak GD yapan ve beslenme kısıtlaması olmayan çocuklarda beslenme durumundaki farklılıklar ortaya konuldu. Hastalar 11 yaşın altında olanlar ergenlik öncesi, ≥ 11 yaş olanlar ergen olarak gruplandırıldı ve bu iki gruptaki besin alım farklılıkları değerlendirildi. Bulgular: Çalışmamıza dahil edilen 50 çölyak hastasının tanı anındaki antropometrik ölçümlerinin Z skorlarının ortalamaları normal sınırlardaydı ve tanı anında sadece 12 'si (%24) düşük kilolu, 12'si (%24) bodur, 7'si ise (%14) zayıftı. En az bir yıldır GD yapan 44 çölyak hastasının antropometrik ölçümlerinin Z skoru ortalamalarının tanı anına göre artış gösterdiği izlendi. GD sonrası 5 hastanın (%11,4) düşük kilolu, 4 hastanın (%9,1) bodur, 6 hastanın (%13,6) zayıf, 2 hastanın (%4,5) ise obez olduğu görüldü. Tanı yaşı arttıkça olguların tanı anındaki yaşa göre boy Z skorlarında düşüş olduğu, tanı yaşı küçüldükçe de GD sonrasındaki yaşa göre kilo ve boy Z skorlarının arttığı görüldü. İzlem süresi ile hastaların GD sonrası güncel yaşa göre VKİ Z skorları arasında pozitif korelasyon saptandı. Diyet içeriklerine bakıldığında hastanemizde takip edilmekte olan çölyak hastalarının yapmakta olduğu GD'nin makro-mikrobesin ve kalori alımı açısından sağlıklı çocukların diyetine kıyasla yetersiz olmadığı görüldü. Çölyak hastalarının günlük kalorilerinin daha az bir kısmını proteinden karşıladığı saptandı. Günlük gereksinimleri karşılama konusunda çölyak hastalarının da sağlıklı çocukların da enerji, karbonhidrat, lif, vitamin D ve kalsiyum açısından daha büyük oranda yetersiz kaldığı görüldü. Günlük kalori ve makrobesin alım yeterliliği konusunda çölyak hastalarında da, sağlıklı çocuklarda da ergenlik ve ergenlik öncesi dönem arasında farklılık olmadığı görüldü. Mikrobesinlerden vitamin B1, vitamin B6, folat, kalsiyum, magnezyum, fosfor ve çinkonun her iki hasta grubunda, vitamin B12'nin ise ÇH grubunda ergenlik döneminde yetersiz alınma oranının anlamlı olarak fazla olduğu görüldü. GD sırasında günlük alınan çoklu doymamış yağ asidi miktarı ile hastaların GD sonrası güncel yaşa göre VKİ Z skorları arasında pozitif korelasyon saptandı. Sonuç: Geçmişte büyüme geriliği bulguları ile kendini gösteren ÇH'de artan farkındalık ve tanı imkanları ile günümüzde tanı anında hastaların çoğunun büyüme parametreleri normal aralıklarda izlenmektedir. GD'ye uyum ile hastaların Z skorlarında düzelme olsa da Z skoru kaybı yaşayan ya da obez hale gelen hastalar da mevcuttur. Erken tanı, büyümenin normal seyretmesi ve uzun dönem komplikasyonların önlenmesi için önemlidir. Makro-mikrobesin alım yeterliliği açısından sağlıklı çocuklarla GD yapan hastalar arasında belirgin farklılık olmasa da büyümenin olağan seyrinde devam etmesi ve özellikle ergen yaş grubunda sağlıklı diyet içeriğinin sağlanabilmesi için GD'nin aile-hekim-diyetisyen üçgeninde uyum haricinde yeterlilik ve dengelilik açılarından da dikkatle yönetilmesi gerekmektedir.