Tip 2 diyabetli bireylerde ayak bakımı ve öz etkililik arasındaki ilişki: Sağlık okuryazarlığının aracı rolü

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EBRU NUR İŞLEKER ŞİMBİL

Danışman: Selda ÇELİK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Bu çalışma, Tip 2 diyabet tanısı olan bireylerde ayak bakımı tanılama düzeyi ile öz etkililik arasındaki ilişkiyi incelemek ve sağlık okuryazarlığının bu ilişkideki aracı rolünü değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, nicel, tanımlayıcı ve kesitsel-ilişkisel tasarımda yürütülmüş; ilişkisel tarama yaklaşımı ve aracılık analizleri kullanılmıştır. Çalışma bir eğitim ve araştırma hastanesinin Diyabet Polikliniği'ne başvuran 362 Tip 2 diyabetli bireyden oluşmaktadır. Veriler, Diyabetli Birey Tanıtım Formu, Nottingham Fonksiyonel Ayak Bakım Tanılama Formu (NFABTF), Diyabetik Ayak Bakımı Öz Etkililik Ölçeği (DABÖÖ) ve Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (SOYÖ) aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 63,61 ± 11,96 yıl olup, %64,9'u kadındır. Diyabet süresi ortalaması 11,01 ± 7,65 yıl, ortalama HbA1c düzeyi ise 7,57 ± 1,66 olarak saptanmıştır. Ayak bakımı tanılama düzeyi, öz etkililik ve sağlık okuryazarlığı puanları orta ile yüksek düzeydedir. Tüm değişkenler arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Analiz sonuçlarına göre ayak bakımı tanılama düzeyi sağlık okuryazarlığını pozitif yönde anlamlı olarak yordamakta; ayak bakımı tanılama düzeyi ve sağlık okuryazarlığı birlikte öz etkililikteki varyansın %44,8'ini açıklamaktadır (R² = 0,448; p < 0,001). Sağlık okuryazarlığı aracılığıyla ortaya çıkan dolaylı etki anlamlı bulunmuş (%95 GA: 0,328–0,579) ve aracılık rolü doğrulanmıştır. Sonuç: Bulgular, Tip 2 diyabetli bireylerde ayak bakımını geliştirmeye yönelik girişimlerin yalnızca davranış eğitimiyle sınırlı kalmaması; sağlık okuryazarlığını ve öz etkililiği destekleyen bütüncül bir yaklaşımla planlanması gerektiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Aracılık Rolü, Ayak Bakımı, Öz Etkililik, Sağlık Okuryazarlığı, Tip 2 Diyabet