Majör depresif bozuklukta sosyal motivasyon ve hazzın anlık ve retrospektif olarak incelenmesi: Sosyal anhedoninin doğası üzerine bir ekolojik anlık değerlendirme çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, HAMİDİYE SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİYE CANAN TAŞLIOĞLU SAYINER
Danışman: Ejder Akgün YILDIRIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Majör depresif bozukluğun kardinal semptomlarından biri olan sosyal anhedoni geleneksel olarak özbildirim ölçekleri ile ölçülmektedir. Majör depresif bozuklukta görülen bellek yanlılıkları nedeniyle retrospektif özbildirimlerin bireylerin anlık sosyal deneyimlerini doğru bir şekilde temsil etmeyebileceği düşünülmektedir. Bu çalışma, majör depresif bozukluğu olan bireylerde anlık sosyal haz deneyimlerinin korunduğunu, ancak motivasyonel kapasitenin gün içinde deneyimlenen aşırı genellenmiş otobiyografik bellek yanlılıkları, olumsuz temel inançlar ve azalmış olumlu ruminasyon nedeniyle azaldığını öne sürmektedir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya majör depresif bozukluk tanılı 26, eşik altı depresyon belirtileri gösteren 22 katılımcı ve 26 sağlıklı kontrol grubu katılımcısı dahil edilmiştir. Katılımcılar Beck Depresyon Envanteri, Revize Edilmiş Sosyal Anhedoni Ölçeği, Pozitif Duygulara Tepkiler Ölçeği, Bellek İçeriği Değerlendirme Formu ve Kısa Otobiyografik Bellek Ölçeği'ni tamamlamıştır. 13 günlük bir ekolojik anlık değerlendirme çalışması aracılığıyla katılımcıların anlık ve retrospektif sosyal motivasyon ve haz seviyeleri karşılaştırılmıştır. Bulgular: Sonuçlar, majör depresif bozuklukta sosyal haz kapasitesinin korunduğunu, ancak motivasyonel kapasitenin belirgin şekilde bozulduğunu göstermiştir. Depresyon ve eşik altı depresyon grupları, sağlıklı gruba kıyasla daha düşük düzeyde anlık subjektif motivasyon, istenç ve sosyal haz beklentisi bildirmiştir. Ayrıca, depresyon grubu daha düşük retrospektif motivasyon ve sosyal haz beklentisi raporlamıştır. Sonuç: Ekolojik anlık değerlendirme yönteminin günlük hedonik deneyimlerdeki değişimleri etkin bir şekilde tespit edebildiği görülmüştür. Otobiyografik bellek yanlılıkları, duygusal düzenleme becerileri ve olumsuz inançlar gibi faktörlerin, hem sağlıklı hem de depresyon gruplarında bu günlük dalgalanmaları etkilediği bulunmuştur. Bu bulgular, hedonik deneyimlerin şekillenmesinde bilişsel faktörlerin önemli bir rol oynadığını göstermiştir.