Moleküler yöntemlerle doğrulanmış COVID-19 hastalarında mortalite üzerine etkili faktörler

MUHAMMED FURKAN ÖZDEN

Moleküler yöntemlerle doğrulanmış COVID-19 hastalarında mortalite üzerine etkili faktörler

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HASEKİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMED FURKAN ÖZDEN

Danışman: Özgür SÖĞÜT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç Aralık 2019'da Çin'in Hubei Eyaleti'nin Wuhan kentinde ortaya çıkan COVID-19 salgını kısa sürede tüm dünyaya yayılmıştır. Dünya Sağlık Örgütü birkaç ay sonra bu salgını 'pandemi' ilan etmiştir. Ülkemizde ilk vaka 11 Mart 2020 tarihinde görülmüş olup küresel bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Bu çalışmada, hastanemiz acil servisine başvurup COVID-19 pnömonisi ile hastaneye yatırılarak tedavi altına alınan ve Reverse Transkriptaz Polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) testi ile tanısı kesinleştirilen hastalarda demografik ve klinik verilerden, komorbiditelerden ve laboratuvar parametrelerinden mortaliteyi nelerin öngördüğünün ortaya konması amaçlandı. Gereç ve Yöntem Tek merkezli, retrospektif, tanımlayıcı, kesitsel ve klinik gözlemsel olarak planlanan bu çalışmaya hastanemiz acil servisine 01.04.2020 ile 31.05.2020 tarihleri arasında başvuran, COVID-19 pnömonisi nedeniyle hastaneye yatırılan, 18 yaş ve üzeri ve RT-PCR testi ile tanısı doğrulanan 651 erişkin hasta dahil edildi. Bu vakaların şu bilgi ve verileri önceden oluşturulan vaka veri formuna kaydedildi: yaş, cinsiyet gibi demografik verileri; eşlik eden komorbid hastalıkları ve hastalık sayısı, hastanede yatış süresi ve laboratuvar parametreleri. Ayrıca hastaların mortalite durumu ve klinik sonlanımları ile ilgili veriler de kaydedildi. Hastalar klinik sonlanım açısından yaşayan ve ölen olarak 2 gruba ayrıldı. Buna ilaveten yaş değişkeni kullanılarak tüm hasta grubu ≤60 yaş ve >60 yaş şeklinde 2 ayrı subgruba ayrıldı. Bu gruplar arasında hastaların yaş ve cinsiyet gibi demografik verileri, eşlik eden komorbid hastalıkları ve toplam hastalık sayısı, hastanede yatış süresi ile hematolojik ve biyokimyasal laboratuvar parametreleri karşılaştırıldı. Bulgular Çalışmaya dahil edilen 651 hastanın 354'ü (%54,4) erkek, 297'si (%45,6) ise kadın idi. Hastaların yaş ortalaması 56,40 ± 15,69 (aralık, 18-95), medyan yaş 57 idi. Vakaların %60,98'i (n=397) 60 yaş ve alt grupta, %39,02'si (n=254) ise 60 yaş üzeri grupta yer aldı. Hastaların %87,10'u (n=567) izole pandemi servis odalarında takip edilirken, %12,90'ı (n=84) Yoğun Bakım Ünitesinde (YBÜ) takip edilmekte idi. Hastaların genel mortalite oranı %10,59 (n=69) olup mortalite oranı erkeklerde %13 (n=46), kadınlarda ise %7,74 (n=23) olarak saptandı. 60 yaş ve altı grupta mortalite oranı %6,3 (n=25) iken, 60 yaş üzerinde ise %17,32 (n=44) idi. Serviste takip edilen hastaların mortalitesi %1,06 (n=6) olup YBÜ'de tedavi alan hastaların mortalitesi %75 (n=63) olarak saptandı. Yaşayan hastalar ile kıyasla ölen hastalarda komorbid hastalık sayısı anlamlı olarak daha fazla idi (p<0,01). Yaşayan hasta grubu ile karşılaştırıldığında ölen hasta grubunda ortalama serum nötrofil sayısı, nötrofil/lenfosit oranı (NLO), C-reaktif protein (CRP), CRP/albümin oranı, laktat dehidrogenaz (LDH), Troponin I yüksek duyarlılıklı (TnI-hs), D-dimer, ferritin, prokalsitonin, protrombin zamanı (PTZ-INR), aktive parsiyel tromboplastin zamanı (aPTT) parametreleri istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulundu (tüm karşılaştırmalar için, p<0,001). Ek olarak, yaşayan hastalara kıyasla ölen hastalarda ortalama serum lenfosit sayısı, trombosit sayısı ve albümin değeri anlamlı düşük bulundu (p<0,001, p=0,018 ve p<0,001; sırasıyla). Buna karşın, gruplar arasında ortalama serum fibrinojen düzeyi açısından anlamlı fark saptanmadı (p=0,943). 60 yaş ve altı hasta grubunda ortalama serum nötrofil sayısı, ölen ve yaşayanlar arasında istatistiksel anlamlı farka neden olmazken (p=0,418); 60 yaş üstü hasta grubunda yaşayanlara kıyasla ölen hastalarda ortalama serum nötrofil sayısı anlamlı yüksek bulundu (p=0,001). Ayrıca, 60 yaş ve altı grupta yaşayan hastalarla karşılaştırıldığında ölen hastalarda ortalama serum trombosit sayısı anlamlı düşük iken, 60 yaş üstü grupta ölen ve yaşayanlar arasında anlamlı fark saptanmadı (p=0,010 ve p=0,275, srasıyla). Ek olarak, 60 yaş ve altı grupta, yaşayan hastalar ile kıyaslandığında ölen hastalarda ortalama serum D-dimer istatistiksel anlamlı yüksek (p=0,004) olmasına karşın; 60 yaş üstü grupta ölen ve yaşayanlar arasında istatistiksel anlamlı fark tespit edilmedi (p=0,140). Veriler çok değişkenli lojistik regresyon analizi Backward metodu ile incelendiğinde; 60 yaş ve altı hastalarda trombosit sayısı (odds ratio, OR 0,981, confidence interval CI [0,969-0,994]; p=0,003), albümin (OR 0,579, CI [0,460-0,729]; p<0,001), CRP/albümin oranı (OR 1,408, CI [1,008-1,967]; p=0,045), TnI-hs (OR 1,043, CI [1,021-1,066]; p=0,001), D-dimer (OR 0,775, CI [0,634-0,947]; p=0,013) parametreleri ile komorbiditelerden kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) sıklığı (OR 22,056, CI [1,507-322,8]; p=0,024) mortalitenin bağımsız belirleyicileri olarak saptandı. 60 yaş üstü hastalarda ise CRP (OR 1,010, CI [1,004-1,016]; p=0,001) ve LDH (OR 1,003, CI [1,001-1,006]; p=0,011) parametreleri ile komorbiditelerden iskemik kalp hastalığı (İKH) (OR 3,370, CI [1,479-7,676]; p=0,004) ve kronik böbrek yetmezliği (KBY) sıklığı (OR 4,132, CI [1,361-12,547]; p=0,012) sıklığı mortalitenin bağımsız prediktörleri idi. Sonuç Çalışmada elde edilen veriler ışığında serum nötrofil sayısı, NLO, CRP, CRP/albümin oranı, LDH, TnI-hs, D-dimer, ferritin, prokalsitonin, PTZ-INR ve aPTT yüksekliği ile lenfosit sayısı, trombosit sayısı ve albümin düşüklüğü COVID-19 hastalarında mortaliteyi öngörmede yararlıdır. Ancak 60 yaş ve altı hastalarda trombosit sayısının düşüklüğü, D-dimer ve prokalsitonin yüksekliği; 60 yaş üstünde ise nötrofil sayısının yüksekliği mortalitenin tahmin edilmesinde kullanılabilecek daha yararlı laboratuvar parametrelerindendir. Ek olarak 60 yaş ve altındaki hastalarda trombosit sayısı, Albümin, CRP/albümin oranı, TnI-hs, D-dimer ve KOAH mortalitenin bağımsız belirleyicileri iken; 60 yaş üstü hastalarda ise CRP, LDH, İKH ve KBY'nin mortalitenin bağımsız belirleyicileri olduğu sonucuna varıldı. Anahtar kelimeler COVID-19, mortalite, C-reaktif protein, LDH, D-dimer, TnI-hs.