4PEPS ve tam kan viskozitesinin pulmoner emboli tanısını dışlamadaki etkinliği
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İSTANBUL HAYDARPAŞA NUMUNE SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK ÖZÇELİK
Danışman: Burcu GENÇ YAVUZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:GİRİŞ: Pulmoner emboli (PE) tanı ve tedavi yöntemlerindeki gelişmelere rağmen yüksek morbidite ve mortaliteye sahip bir hastalıktır. PE hastalarının başvuru şikayetleri, klinik belirti ve bulguları spesifik değildir. Dispne, göğüs ağrısı, ateş, öksürük, presenkop, senkop veya hemoptizi gibi şikayetlerle prezente olabilmektedirler. Bu şikayetlerle başvuran her hastada PE'ye yönelik tetkik yapılması, yüksek maliyetlere ve testlerin komplikasyonlarına neden olabilmektedir. Çalısmamızda acil servise başvuran akut PE şüpheli hastalarda 4PEPS ve tam kan viskositesinin (TKV) ileri tetkik ihtiyacını azaltmaya etkisini araştırmaktayız. GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmamızda, 01/01/2020 ve 01/01/2023 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Tıp Kliniği'ne başvuran ve PE şüphesi ile bilgisayarlı tomografik pulmoner anjiyografi (BTPA) çekilmiş olan hastalar retrospektif olarak incelenmiştir. Çalışmamıza uygun bulunan hastaların yaş, cinsiyet, vital bulguları (tansiyon, saturasyon, nabız, ateş), başvuru şikayetleri (öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı, senkop, hemoptizi, mental durum değişikliği), fizik muayene bulguları (alt ekstremitede tek taraflı hassasiyet veya şişlik), ek hastalıkları (kalp yetmezliği (KY), malignite, kronik respiratuar hastalık (KRH), hipertansiyon (HT), atriyal fibrilasyon (AF), serebrovasküler olay (SVO), diyabetes mellitus (DM)), özgeçmişi (venöz tromboemboli öyküsü(VTE), en az 3 gün immobilizasyon veya son 4 hafta içerisinde ameliyat öyküsü), kullandığı ilaçları (östrojen preperatları, asetilsalisilat, warfarin, heparin, klopidogrel, tikagrelor, yeni nesil oral antikoagülanlar (YOAK)), laboratuvar sonuçları (C-reaktif protein (CRP), d-dimer, kreatinin, total protein, üre, hematokrit, ortalama eritrosit hacmi (MCV), ortama platelet hacmi (MPV), eritrosit dağılım genişliği (RDW), laktat, baz eksisi (BE)), BTPA radyoloji raporları, servis veya yoğun bakım ünitesi (YBÜ) yatış durumları, taburculuk ve mortalite bilgileri kayıt altına alınmıştır. Bu bilgiler kullanılarak hastaların TKV'si ve PE klinik olasılık skorlamalarına (4PEPS, Wells, PERC, Cenevre) göre puanları hesaplanmıştır. TKV ve skorlamaların, PE teşhisi ve ekartasyonu açısından değerleri incelenmiştir. BULGULAR: Çalışmamıza 310 kadın, 232 erkek olmak üzeri toplam 542 hasta dahil edildi. BTPA'da PE tespit edilen hasta sayısı 64 iken, tespit edilmeyen hasta sayısı 478 idi. Tüm hastaların medyan yaşı 64 (51-75) yıl idi. Klinik özellikler içerisinde; en az 3 gün immobilizasyon veya son 4 hafta içinde ameliyat öyküsü, alt ekstremitede tek taraflı ödem ve PE'nin en olası tanı olması durumları PE lehine anlamlı bulundu. Alt ekstremitede tek taraflı ağrı ve hemoptizi ise PE için anlamlı bulunmadı. BTPA'da PE bulunan hastalarda servis yatış oranı ve mortalite oranı anlamlı olarak daha yüksek bulundu. Cenevre, Wells+PERC, Wells ve 4PEPS klinik olasılık skorlamalarının hepsinin başarısızlık oranı, genel kabul görmüş güvenlik sınırı olan %1,85'in altında bulundu. Spesifite değerleri Cenevre için %28,6, Wells+PERC için %10,6, Wells için %7,3, 4PEPS için %32,4 olarak bulundu. PE saptanan ve saptanmayan grup arasında TKV değerleri açısından anlamlı fark bulunmadı. TKV değerlerine göre hastalar çeyreklikler ayrıldığında hem düşük hem de yüksek kayma hızında 1.çeyreklik grupta servis yatışı, YBÜ yatışı ve mortalite anlamlı olarak daha yüksek bulundu. SONUÇ: Akut PE için günümüzde kabul görmüş diğer skorlar ile kıyaslandığında; 4PEPS benzer başarısızlık oranı ile daha az BTPA çekimi önermektedir. Klinisyenler arasında kullanımının yaygınlaşmasıyla sağlık maliyetlerinin, radyasyon ve kontrast madde maruziyetlerinin düşürülmesi sağlanabilir. Hesaplanan TKV değeri; PE için tanısal değere sahip değilken, PE şüpheli hastaların prognozu ile ilgili fikir sağlayabilir. ANAHTAR KELİMELER: Pulmoner emboli, BTPA, 4PEPS, TKV